5 . تخيير شرعى در عمل به هر يك از دو طرف « 2 » ( - - ) تخيير ) .
اصل تركه
- - ) تركه
اصل حرّيت
اصل حرّيت : اصل آزادگى انسان .
اصل حريّت از قواعد معروف فقهى و عبارت است از اين كه اصل در هر انسانى ، آزادگى است . مراد از آزادگى ، گاه مفهوم مقابل بردگى ( - - ) بردگى ) است كه كاربرد واژهء « حرّ » و « حرّيت » در فقه بيشتر در همين معنا است و گاه مفهوم مقابل تحت سلطه و ارادهء ديگرى بودن ( - - ) آزادى ) . اصل در هر انسانى ، آزادگى به هر دو معنا است . بنابراين ، هيچ كس بردهء ديگرى نيست مگر خود به بردگى اقرار كند يا بر اثبات آن ، بيّنه ( - - ) بيّنه ) و مانند آن اقامه گردد « 1 » و نيز هيچ كس از پيش خود بر ديگرى ولايت ندارد . « 2 »
اصل حريّت يا از امارات ( - - ) اماره ) است - چنان كه برخى بدان تصريح كردهاند - يا از اصول ( - - ) اصل ) . اصل حريّت بنا بر اماره بودن ، همچون ديگر عمومات ، قاعدهء كلّى و عام است ، امّا بنا بر اصل بودن ، استصحاب موضوعى « 3 » ( - - ) استصحاب ) است . اصل حريّت به عنوان دليلى بر احكام شرعى ، در بابهاى گوناگون فقهى چون جهاد ، قضاء و حدود مورد استناد قرار گرفته است .
در اين جا به نمونههايى از كاربرد اصل حريّت در مفهوم نخست اشاره مىشود .
به قول مشهور ، اگر يكى از پدر يا مادر كودكى آزاد باشد ، فرزند آنان نيز به استناد اصل حريّت آزاد خواهد بود . اگر كسى ادّعاى بردگى انسان بالغى را نمايد و او انكار كند ، سخن منكر به استناد اصل حريّت پذيرفته است ، مگر مدّعى بر ادّعاى خويش ، بيّنه اقامه كند . « 4 »
اگر فردى كه مورد قذف ( - - ) قذف ) واقع شده است ، ادّعاى حريّت قذف كننده را نمايد ، امّا او ادّعاى برده بودن بكند تا نصف حدّ قذف بر او زده شود ، برخى به
هامش
( 2 ) الموجز فى اصول الفقه 2 / 137 و اصطلاحات الاصول / 51 - 52 .
1 العناوين الفقهية 2 / 736 .
2 كتاب القضاء ( گلپايگانى ) 2 / 225 و مستند العروة ( النكاح ) 2 / 77 .
3 الدر المنضود ( گلپايگانى ) 2 / 175 - 176 .
4 مستند العروة ( النكاح ) 2 / 76 - 77 .