اجماع مركّب
اجماع مركّب : اتّفاق حاصل از تركيب دو نظر يا بيشتر بر نفى قولى ديگر .
هرگاه مجتهدان يك عصر دربارهء امرى دو يا چند نظر ابراز كرده باشند ، به طور ضمنى بر نفى قولهاى ديگر نيز اتّفاق نمودهاند مانند اين كه گروهى از فقها بر حرمت چيزى و گروهى ديگر بر كراهت آن فتوا دهند ؛ از تركيب اين دو نظر چنين نتيجه گرفته مىشود كه آن چيز به اتّفاق همه ، واجب يا مستحب نيست .
به اين نوع اجماع سلبى كه از تركيب نظرها به دست مىآيد ، اجماع مركّب گفته مىشود ؛ در مقابل اجماع بسيط ( - - ) اجماع بسيط ) . حال اگر كسى به قول ديگرى فتوا دهد ، احداث قول سوم يا چهارم كرده است كه جواز و عدم جواز آن ، مبتنى بر حجيّت و عدم حجيّت اجماع مركّب است . از آن در اصول فقه مبحث حجج و امارات سخن رفته است .
حجيّت : اجماع مركّب دو گونه متصوّر است . نخست آن كه هر يك از صاحبان دو قول ، نظريهء سوم را با قطع نظر از قول خودش نفى كند . در اين صورت ، اجماع نسبت به نفى قول سوم بنا بر همهء مبانى در اجماع ، حجّت است و نتيجهء آن عدم جواز احداث قول سوم است .
دوم اين كه هر يك از صاحبان دو قول ، به لحاظ قولش نظريهء سوم را نفى كند مانند قول به وجوب كه مستلزم نفى قول به حرمت است . در اين فرض ، بنا بر نظريهء قاعدهء لطف يا دخول امام عليه السّلام در ميان اجماعكنندگان ، اجماع حجّت است نه ساير مبانى « 1 » و نتيجهء آن جواز احداث قول سوم نسبت به ساير مبانى مىباشد .
( - - ) اجماع )
اجماع مستفيض
- - ) اجماع منقول
اجماع مطلق
اجماع مطلق : نقل يا ادّعاى اجماع به عنوان اجماع مطلق .
در كلمات فقهاء مطلق گاه صفت اجماع قرار گرفته شده است ، مانند اين كه گفته مىشود احرام براى حجّ
هامش
( 1 ) بحوث فى علم الاصول 4 / 317 .