عقد نسبت به عقد ، غير مالك يا كسى همچون ولىّ و وكيل - كه به منزلهء مالك است - نسبت به مال ، غير شريك نسبت به مال مشترك و سرانجام ، غير مديون نسبت به دين ، اجنبى و بيگانهاند .
اجنبى با توجّه به نسبيّت مفهوم آن ، احكام گوناگونى دارد كه در بابهاى مختلف مانند زكات ، تجارت ، دين ، ضمان ، مضاربه ، هبه ، نكاح ، شفعه و قصاص آمده است و در اين جا به نمونههايى از آنها اشاره مىشود .
اجنبى از انسان ( - - ) غير ارحام ) : چنانچه شخصى كه به او هبه شده ، اجنبى باشد ، هبه كننده تا زمانى كه عين مال هبه شده باقى است ، مىتواند به مال خود رجوع كند و از هبهء آن منصرف شود . « 1 » در صورت عدم حضور محارم ميّت زن ، ارحام وى براى دفن او بر اجنبى مقدّمند . « 2 » اگر در ميان ارحام شخص ، كسى مستحق زكات باشد ، وى براى دريافت زكات بر اجنبى مقدّم است . « 3 »
اجنبى از عقد ( غير دو طرف عقد ) : قرار دادن حق خيار ( - - ) خيار ) در عقد معاملات براى اجنبى صحيح است . « 4 » بنا بر قول مشهور ، شرط كردن سهمى از سود براى اجنبى ( غير مالك و عامل ) در عقد مضاربه ( - - ) مضاربه ) باطل است . « 5 »
اجنبى از مولّى عليه ( غير پدر و جدّ پدرى ) : اگر پدر با مشاركت اجنبى فرزند خود را بكشد ، ولىّ مقتول تنها مىتواند اجنبى را قصاص كند و در صورت قصاص اجنبى ، پدر بايد نصف ديهء اجنبى را به ولىّ او بدهد و در صورت قصاص نشدن اجنبى ، بايد آن نصف را به ولىّ مقتول بپردازد . « 6 »
اجنبى از مسلمان ( كافر ) : اجنبى از مسلمان ، كافران كتابى ( - - ) اهل كتاب ) ، ذمّى ( - - ) اهل ذمّه ) و حربى ( - - ) اهل حرب ) هستند كه هر يك از احكام ويژهاى دارند ( - - ) كفر ) .
اجنبى از زوجه ( غير شوهر ) : باردار كردن زن با نطفه مراد اجنبى حرام است « 7 » ( - - ) تلقيح ) .
اجنبى از مال ( غير مالك و كسى كه به منزله او است ) : بر اجنبى در صورت تصرف در مال مانند فروختن يا
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 28 / 183 .
( 2 ) العروة الوثقى 1 / 442 .
( 3 ) 2 / 324 .
( 4 ) جواهر الكلام 23 / 34 .
( 5 ) 26 / 368 .
( 6 ) 42 / 310 و تكملة المنهاج / 65 .
( 7 ) منهاج الصالحين ( خويى ) 1 / 427 .