اجماعكنندگان اعم از امّت و فقيهان از راه حسّ است كه به سه گونه قابل تصوّر است :
يك - از راه تشرّف فرد يا افرادى از اجماعكنندگان به حضور امام زمان عليه السّلام و نقل حكم شرعى از آن حضرت به عنوان اجماع . اين اجماع ، « اجماع تشرّفى » ناميده مىشود .
دو - فقها يا گروهى از آنان در حضور امام بر حكم شرعى اتّفاق كنند و حضرت ، اتّفاق آنان را تأييد و تقرير نمايد كه از آن به « اجماع تقريرى » ياد شده است .
سه - اتّفاق فقها بر حكم شرعى به گونهاى باشد كه علم به دخول امام در ميان آنان پيدا شود ؛ هرچند شخص او شناسايى نشود . اين نوع اجماع را « اجماع دخولى » گويند كه سيد مرتضى قائل به آن است .
3 . حدس : به اجماع حاصل از راه حدس ، « اجماع حدسى » گفته مىشود و مراد از آن پيدايش قطع به قول معصوم عليه السّلام از اتّفاق نظر فقها بر حكمى است زيرا از اتفاق بر حكمى با وجود كثرت اختلاف در اكثر احكام ، دانسته مىشود كه اتّفاقشان مستند به قول امام عليه السّلام مىباشد . اجماعهايى كه متأخّران ادّعا مىكنند ، بيشتر ، مبتنى بر حدس است ؛ بر خلاف اجماعهاى قدما كه مبتنى بر حسّ است .
تقسيمات : براى اجماع تقسيمهايى مانند اجماع محصّل ( - - ) اجماع محصّل ) و منقول ( - - ) اجماع منقول ) ؛ اجماع تعبّدى ( - - ) اجماع تعبّدى ) و مدركى ( - - ) اجماع مدركى ) ؛ اجماع بسيط ( - - ) اجماع بسيط ) و مركّب ( - - ) اجماع مركّب ) ذكر شده است . « 1 »
اجماع بسيط
اجماع بسيط : اتّفاق همهء فقيهان بر حكم شرعى .
منظور از اجماع بسيط در برابر اجماع مركّب ( - - ) اجماع مركّب ) آن است كه همهء
هامش
( 1 ) اصول الفقه 2 / 87 - 106 و الموسوعة الفقهية الميسّرة 1 / 500 - 517 .