اسباب اجمال لفظ : اجمال در كلام داراى اسبابى است كه مهمترين آنها عبارتند از :
1 . نبود قرائن و شواهد حالى يا مقالى هنگام صدور كلام و يا از بين رفتن آن .
2 . بريده بريده بودن كلام ( تقطيع كلام ) .
3 . نقل معناى كلام نه عين الفاظ گوينده با واسطههاى متعدّد كه گاه به اجمال در كلام منجرّ مىشود .
4 . تعدّد قرائتها مانند قرائت « يطهرن » با تشديد « طاء » ( يطّهّرن ) و بدون تشديد ( يطهرن ) در آيهء 222 سورهء بقره كه بنا بر قرائت اول ، نزديكى با زن حائض تا پاك شدن وى از حيض و قبل از غسل ، حرام و پس از غسل جايز است و بنا بر قرائت دوم ، نزديكى تا پاك شدن ، حرام و پس از آن هر چند پيش از غسل جايز است .
5 . اختلاف نسخهها كه در احاديث فراوان يافت مىشود .
6 . اختلاف اهل لغت در معناى واژگان مانند اختلاف آنان در معناى واژهء غناء ( - - ) غناء ) .
7 . به كار بردن واژهاى كه براى معانى متعدّد وضع شده با نبود قرينه براى تعيين يكى از آنها مانند رطل ( - - ) رطل ) كه مقدار آن نزد اهل مدينه با مقدار آن نزد اهل مكّه يا اهل عراق متفاوت است .
اثر اجمال : اصوليان ، اجمال نصّ ( آيه يا روايت ) را در صورتى كه رفع آن اجمال به دليل و يا جمع بين چند دليل ممكن نباشد سبب سقوط حجيّت آن در مقام عمل مىدانند . از اين رو ، در موارد اجمال نصّ ، به قواعد و اصول لفظى ( - - ) اصل لفظى ) و يا عملى ( - - ) اصل عملى ) رجوع مىشود . « 1 »
اجنبى
اجنبى : نامحرم ( - - ) نامحرم ) / بيگانه .
اجنبى به معناى دوم مفهومى نسبى ، و نسبت به موضوعات مختلف ، متفاوت است . غير خويشاوندان نسبى ( ارحام ) نسبت به انسان ، غير ولىّ اصلى ( پدر و جدّ پدرى ) نسبت به مولّى عليه ( كودك و ديوانه ) ، كافر نسبت به مسلمان ، غير شوهر نسبت به زوجه ، غير دو طرف
هامش
( 1 ) اصول الفقه 1 / 179 - 180 ؛ الموسوعة الفقهية الميسّرة 1 / 518 - 520 و اصطلاحات الاصول / 232 .