علوم اعتبارى از قبيل فقه و اصول و ادبيات مىباشد .
مسائل مربوط به جهان و هستىهاى خارجى از علوم حقيقى است و همگى با براهين دقيق علمى قابل اثبات است ولى علوم اعتبارى كه جنبهء قراردادى دارد ، مانند حقوق و ادبيات و ديگر امور اعتبارى كه در جامه از ارزش اجتماعى برخوردارند ، قابل اثبات با براهين عقلى نيست . در اين امور بايد ديد نحوهء اعتبار معتبر چگونه بوده است .
مرحوم استاد با ابداع اين قاعده كه اساس آن به صورت كمرنگ در كلمات استاد بزرگوارش مرحوم آيت الله العظمى شيخ محمد حسين اصفهانى به چشم مىخورد به نتايج بزرگى رسيده است . از نظر نگارنده ابتكار استاد در اين قسمت بسيار ارزشمند و قابل تقدير است و در بسيارى از تأليفات و نيز در حوزهء درس خود روى اين اصل زياد تكيه مىكرد و به همين جهت دو رسالهء مستدل در اين مورد به زبانهاى عربى و فارسى نگاشته است كه يادآور مىشويم :
1 - الحقايق و الاعتباريات : رساله گستردهاى است به زبان عربى كه هنوز چاپ نشده است ، استاد در سال 1348 قمرى برابر 1308 شمسى از نگارش آن در نجف اشرف فارغ شده است .
2 - حقايق و اعتباريات : اين رساله به زبان فارسى است و به صورت مقالهاى در كتاب « روش رئاليسم » چاپ شده است . متأسفانه مرحوم استاد شهيد مطهرى بخشى از اين رساله را شرح كرده و بخشى را بدون شرح چاپ كرده است . بحثهاى استاد در اين قسمت كاملا بىسابقه و ابتكارى است و به قول مرحوم شهيد مطهرى هيچ فيلسوف غربى اين نوع بحث و تحليل را بو نكرده است .
و براى اهميتى كه اين مباحث داشت ، استاد به اين دو رساله اكتفا نكرد و بار ديگر آن را در فصل دهم از مرحلهء يازدهم
دومين يادنامه علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 290
مساهمون: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى
ص٢٩٠