1 - تعارض اول :
وضع
عالم مبدأ زمانى دارد و از حيث مكان محدود است
وضع مقابل
عالم آغاز زمانى ندارد و از حيث مكان نامحدود است
2 - تعارض دوم :
وضع
هرچيزى در عالم يا بسيط است و يا مركب از بسائط و هر جوهر مركّبى در عالم از اجزاء بسيط تشكيل شده است .
وضع مقابل
امر بسيطى وجود ندارد و هيچ چيزى مركب از اجزاء بسيط نيست .
3 - تعارض سوّم :
وضع
قانون عليت در طبيعت براى تبيين همه پديدارهاى عالم كافى نيست .
براى تبيين برخى از پديدارها بايد وجود علتى ديگر را كه همان اراده و اختيار باشد فرض كرد .
وضع مقابل
هيچگونه اختيارى وجود ندارد و همه چيز برحسب قوانين ضرورى و علّى قابل تبيين است .
4 - تعارض چهارم :
وضع
در اين عالم علتى وجود دارد كه واجب الوجود است
وضع مقابل
علت واجب الوجود ، نه در عالم و نه در خارج از آن وجود ندارد .
دومين يادنامه علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 230
مساهمون: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى
ص٢٣٠