و خواست تشريعى و ديگرى اراده و خواست تكوينى . ارادهء تشريعى همان امر و نهى خداوند به فاعل مختار است و در تحقّق آن اختيارشان نيز دخالت دارد ، همچنان كه خداى تعالى از اين نوع اراده سخن مىگويد و مىفرمايد :
« يُريدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْرَ » ؛ « 1 »
خداوند براى شما راحتى را اراده كرده و براى شما سختى نخواسته است .
اما ارادهء تكوينى همان فعل خداوند است و در تحقق آن هيچ امر ديگرى مدخليت ندارد ، يعنى همين كه خداوند ايجاد امرى را اراده فرمايد ، آن امر موجود شده و به فعليت مىرسد . خداى تعالى مىفرمايد :
« إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ » ؛ « 2 »
همانا امر خداوند چنان است كه هرگاه چيزى را اراده كند ، بدان مىگويد باش ، پس بىدرنگ موجود مىشود .
البته روشن است كه در ايجاد اشياء به واژه « كنْ » نيز نيازى نيست و اين تعبير بيانگر تحقّق قهرى و تخلّفناپذير مراد خداوند است .
در آيهء تطهير ، از ظاهر كلام استفاده مىشود كه مراد خداوند از « يريد اللَّه » ارادهء تكوينى است ، نه تشريعى . اين حقيقت از دلالت « إنّما » بر حصر نيز به روشنى فهميده مىشود ؛ زيرا ارادهء تشريعى امر به دورى از رجس اختصاص به اشخاص و گروه معينى ندارد و اين اراده ، همهء بندگان خدا را در برگرفته است . بنابراين با وجود « إنّما » كه ارادهء خداوند را در اهل بيت منحصر مىكند ، روشن است كه اين آيه در مقام بيان ارادهء تكوينى خداوند است . همچنين تقدم جار و مجرور « عنكم » بر « اهل البيت » نيز افادهء حصر مىكند كه خود نيز تاكيدى است بر همين مطلب .
هامش
( 1 ) . سوره بقره : آيه 185 .
( 2 ) . سوره يس : آيه 82 .