عبث از او سر نزند . بنابراين ، نويسندهء ياد شده بايد بتواند با ارائهء دليل ، غرض از خلقت را بيان كند . امّا واقعاً اگر هدف از خلقت بندگى اختيارى خلق براى رسيدن به كمال - چنان كه صريح قرآن است - نباشد ، چه غرض ديگرى مىتوان براى خلقت يافت ؟ حتى اشاعره - كه منكر حسن و قبح عقلى هستند - نيز چنين ادعايى نكردهاند ، و اجمالا هيچ خدشهاى از سوى هيچ يك از عقلا و انديشمندان به كبراى « قاعدهء لطف » نشده است ، و اشكالات نوعاً متوجه صغراى آن مىباشد . كه در ادامه به طرح و بررسى مهمترين آنها مىپردازيم .
1 . خلوصِ بيشترِ عمل در نبود امام
بر اساس « قاعدهء لطف » وجود امام الاهى موجب نزديك شدن بندگان به انجام واجبات و دور شدن آنان از معاصى است . در مقابل ، متكلّمان سنّى مدعى هستند كه اجر و پاداش انجام واجبات و ترك محرمات در نبود امام بيشتر است ؛ زيرا در اين صورت مشقّت و اخلاص عمل بيشتر خواهد بود . عملى كه با حضور امام انجام شود به جهت هموار بودن مسير ، آسانتر است . و از آن جا كه ممكن است ترس از امام ، مكلّفين را به اطاعت وادار كند ، پس اخلاص عمل هم در حضور امام كمتر مىشود .
در شرح مقاصد مىنويسد :
إنّ أداء الواجب و ترك القبيح مع عدم الإمام أكثر ثواباً لكونهما أشق وأقرب إلى الإخلاص ، لاحتمال انتفاء كونهما من خوف الإمام ؛ « 1 »
انجام واجب و ترك قبيح در نبود امام ثواب بيشترى دارد چرا كه اين دو در نبود امام سختتر و به اخلاص نزديكتر هستند زيرا احتمال اين كه انجام واجب و ترك قبيح از خوف امام باشد ، منتفى است .
هامش
( 1 ) . شرح مقاصد : 2 / 276 .