ترمذى از ابن عباس نقل مىكند كه در ذيل آيهء مباركهء :
« لا تُدْرِكُهُ اْلأَبْصارُ وَهُوَ يُدْرِكُ اْلأَبْصارَ وَهُوَ اللَّطيفُ الْخَبيرُ » « 1 » گفته است :
إن محمّداً رأى ربّه مرّتين ؛ « 2 »
همانا رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله دو مرتبه پروردگارش را ديده است .
چون اين حديث ، در سنن ترمذى آمده است و نمىتوانند در سند آن مناقشه كنند ، برخى در دلالت آن مناقشه كردهاند ، « 3 » و برخى احاديث معارض با اين حديث را مطرح ساختهاند . عدهاى هم به صراحت قول ابن عباس را ردّ كردهاند و گفتهاند ابن عباس مرتكب خطا شده است .
بر اساس نقل بخارى عايشه ضمن تكذيب ابن عباس ، در مورد روايت او گفته است :
فقد كذب من حدّثك أنّ محمّداً صلّى اللَّه عليه وآله رأى ربه . « 4 »
مسلم و ترمذى در اين باره از عايشه نقل مىكند كه اين قول افتراى بزرگى به خداوند متعال است . آن دو به نقل از عايشه مىنويسند :
فقد أعظم على اللَّه الفرية . « 5 »
نووى در مقام دفاع از ابن عباس مىنويسد :
ولا يقدح في هذا حديث عائشة ، لأنّ عائشة لم تخبر أنها سمعت
هامش
( 1 ) . سوره انعام : آيه 103 ؛ « چشمها او را درنمىيابند ولى او چشمها را درمىيابد و او لطيف و آگاه است » .
( 2 ) . سنن ترمذى : 5 / 394 حديث 3278 .
( 3 ) . اين حديث به روشنى بر تجسيم دلالت دارد . تجسيم از موضوعات مهمى است كه در مباحث توحيد مطرح مىشود . بر اساس پارهاى از شواهد ، اشاعرهء اهل سنّت قائل به تجسيم بودهاند برخى قرائن نيز نشانگر آن هستند كه قول به تجسيم تقريباً در ميان همهء اهل سنّت وجود داشته است .
( 4 ) . صحيح بخارى : 4 / 1840 حديث 4574 .
( 5 ) . صحيح مسلم : 1 / 110 حديث 457 ، سنن ترمذى : 5 / 262 حديث 3068 ، فتح البارى : 8 / 607 .