نعم ، إحتجاج عائشة بالآية المذكورة خالفها فيه ابن عباس ؛ « 1 »
و اين سخن عجيب است ، زيرا اين [ حديث ] از عايشه در صحيح مسلم ثابت است و شيخ ( نووى ) آن را شرح كرده است [ حديث ] از طريق داوود بن أبى هند از شعبى از مسروق [ نقل شده است ] و در [ حديث به ] طريق ياد شده مسروق مىگويد : من تكيه داده بودم پس نشستم و پرسيدم آيا خداوند نفرموده كه :
« رسول خدا بار ديگر او را مشاهده كرد » [ عايشه ] گفت : اولين نفر از اين امّت بودم كه دربارهء اين آيه از رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله پرسيدم پس فرمود : « مراد [ از آن كه من مشاهده كردم ] جبرئيل است » . و ابن مردويه از طريق ديگرى از داوود به همين سند روايت كرده كه عايشه گفت : من اولين كسى بودم كه در مورد اين آيه از رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله پرسيدم و گفتم : اى رسول خدا آيا پروردگارت را ديدهاى ؟ فرمود : نه من جبرئيل را به هنگام پائين آمدن ديدم . بله ابن عباس در اين مورد با احتجاج عايشه به آيهء ياد شده مخالفت كرده است .
برخى معتقدند كه قول ابن عباس صحيح نيست . امّا چنان چه به عدم صحت قول ابن عباس قائل شويم و گفتار عايشه را در مورد ابن عباس بپذيريم ، بايد حكم كنيم كه ابن عباس به خدا دروغ بسته است ، در اين صورت تمام روايات ابن عباس از اعتبار ساقط مىشود - چه اين روايات در صحاح باشد يا غير از آن - چرا كه در محل خود ثابت شده است كه اگر كسى در يك روايت دروغ بگويد تمام روايات نقل شده از وى بىاعتبار خواهد شد . نووى در اين باره مىنويسد :
قال السمعاني : من كذب في خبر واحد وجب إسقاط ما تقدّم من حديثه ؛ « 2 »
هامش
( 1 ) . فتح البارى : 8 / 607 .
( 2 ) . تدريب الراوى : 1 / 330 .