سمعانى مىگويد : هر كس در يك خبر دروغ بگويد لازم است تمام احاديثى كه از وى رسيده [ از اعتبار ] ساقط شود .
به همين جهت در سبل الهدى والرشاد في سيرة خير العباد به نقل از ابن كثير مىنويسد :
من روى عن ابن عباس أنّه رآه ببصره فقد أغرب ، فإنّه لا يصحّ في ذلك شيء عن الصحابة ؛ « 1 »
آن كه از ابن عباس روايت مىكند كه [ رسول خدا ] خدا را با چشم خود ديده بسيار غريب است و چنين نسبتى به صحابه صحيح نيست .
به هر حال ، تكذيب ابن عباس با قول به عدالت صحابه سازگار نيست ، ضمن اين كه خدشه و تكذيب روايات صحيحه نيز نياز به مؤونه دارد . لذا برخى دست به تأويل برده و گفتهاند منظور از روايات رؤيت ، ديدن خدا با چشم قلب است . امّا تأويل كلام به خلاف ظاهر هم محتاج دليل است . پس اين توجيه و تأويل نيز ناتمام خواهد بود .
نكته ديگرى كه در زمينه مباحث قرآن از ابن عباس نقل شده و جاى تأمل است ، نظر ابن عباس دربارهء قرآن موجود مىباشد . در موارد متعددى از ابن عباس نقل شده كه وى معتقد بود به هنگام جمع آورى و نگارش قرآن ، كاتب را خواب ربوده ، « 2 » و در نتيجه در الفاظ قرآن غلط واقع شده است . پذيرش اين قول به خدشه در قرآن منجر مىشود و عدم پذيرش آن به مخدوش شدن ابن عباس و راويان اقوالش به سند صحيح مىانجامد . لذا اين موضوع نيز از مشكلاتى است كه اهل سنّت بايد چارهاى براى تدارك آن بيانديشند .
هامش
( 1 ) . سبل الهدى والرشاد : 3 / 63 .
( 2 ) . الاتقان : 1 / 541 : 3498 .