مضطرب الحديث . « 1 »
ذهبى نيز اضطراب وى را پذيرفته است . امّا چون او از رجال صحاح سته است ، به دفاع از او مىپردازد و مىنويسد :
الرجل ثقة وقد احتج به صاحبا الصحيحين ، فليس من شرط الثقة أن لا يغلط أبداً ، فقد غلط شعبة و مالك ؛ « 2 »
او مردى موثق است و صاحبان صحيحين به او احتجاج كردهاند پس شرط ثقه بودن آن نيست كه فرد هرگز اشتباه نكند به تحقيق شعبه و مالك [ نيز ] اشتباه دارند .
اين در حالى است كه ذهبى خود ، عدالت و اتقان را شرط ثقه بودن و اعتبار حديث مىداند ، با اين حال از كسى كه به « مضطرب الحديث » معروف است ، دفاع مىكند چرا كه او از رجال مسلم و بخارى است و خدشه به وى موجب مخدوش شدن صحيحين مىگردد .
ب ) ابن ابى داوود از محدثان بسيار بزرگ اهل سنّت است . برخى از عالمان سنّى او را قدح كردهاند ، امّا ذهبى در دفاع از ابن ابى داوود هم به سخنى مانند آن چه در مورد حسين بن ذكوان گفته بود ، استدلال مىكند . ذهبى اين بار مىگويد :
ليس من شرط الثقة أن لا يخطئ ولا يغلط ولا يسهو . « 3 »
در پاسخ به اين استدلال ذهبى بايد گفت : چنان چه شخصى يك مرتبه دچار غلط يا سهو يا خطا شود استدلال شما صحيح است . زيرا روشن است كه نمىتوان قائل به عصمت محدثان شد و حدِّ ثقه بودن هم عصمت نيست ، امّا اگر شخص به نحو
هامش
( 1 ) . الضعفاء عقيلى : 1 / 250 : 299 ، تهذيب التهذيب : 2 / 293 : 599 ، سير اعلام النبلاء : 6 / 346 .
( 2 ) . سير اعلام النبلاء : 6 / 346 .
( 3 ) . همان : 13 / 233 .