مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ .
» « 1 » ناظر به احكام جنگ با كفار است نه به احكام قصاص و جناياتى كه ميان افراد صورت مىگيرد .
اشكال دوم : دليل داريم كه در باب قصاص ، مماثله و همگونى در مقدار درد و رنج شرط نشده است . پارهاى از روايات باب قصاص دلالت بر آن دارند كه قصاص قاتل ، فقط كشتن او است نه شكنجه و مثله كردن او حتى اگر او هنگام ارتكاب جنايت ، چنين كرده باشد . در روايت صحيح حلبى از امام صادق ( ع ) آمده است :
قال : سألناه عن رجل ضرب رجلًا بعصا فلم يقلع عنه الضرب حتى مات أ يدفع الى ولىّ المقتول فيقتله ؟ قال : نعم و لكن لا يترك يعبث به و لكن يجيز عليه بالسيف . حلبى مىگويد : از امام صادق ( ع ) پرسيدم : مردى با عصا مرد ديگرى را زد و آن قدر او را زد تا مُرد ، آيا قاتل به ولىّ مقتول سپرده مىشود تا او را بكشد ؟ امام ( ع ) فرمود : بلى ، اما قاتل را در اختيار نمىگذارند تا با او بازى كند [ با شكنجه او را بكشد ] ، ولى مىتواند او را با شمشير بكشد . « 2 »
نظير اين روايت را موسى بن بكر از امام صادق ( ع ) نيز نقل كرده است :
فى رجل ضرب رجلًا بعصا فلم يرفع العصا عنه حتى مات ، قال : يدفع الى أولياء المقتول و لكن لا يترك يتلذّذ به و لكن يجاز عليه بالسيف . يعنى :
امام كاظم ( ع ) دربارهء مردى كه مُرد ديگرى را با عصا زد و ضربات عصا را از او بر نداشت تا مُرد ، فرمود : قاتل به اولياء مقتول سپرده مىشود ولى اجازه داده نمىشود [ او را بازيچه قرار داده ] و از او لذت ببرند ، بلكه مىتوانند با شمشير او را بكشند . « 3 »
صدر اين روايت ، نهى از مثله كردن و با شكنجه كشتن قاتل در مقام قصاص است و اين نهى ظهور در حرمت مثله كردن دارد كه حرمت آن خود به ادلهء ديگرى ثابت شده است . اما ذيل روايات مذكور ، ظهور در اين نكته دارد كه قصاصكننده به جز اينكه قاتل را با شمشير بكشد حق ديگرى ندارد ، از اين رو نمىتواند او را - آن گونه كه او با مقتول كرده بود - با ضربات عصا بزند تا بميرد . بنابراين اگر مماثله در نوع قتل و مقدار درد و رنج حاصل از آن ، حق قصاص كنند مىبود ، در واقعهء مورد سؤال در روايت ، اين كار براى او جايز دانسته مىشد . در حالى كه ظاهر پاسخ امام ( ع ) عدم جواز آن است و ولىّ مقتول در
هامش
( 1 ) بقره ، آيه 194 ، . . . هر كس به شما تعدى كرد همان گونه به او تعدى كنيد .
( 2 ) وسائل ، ج 19 ، ص 95 ، باب 62 از ابواب قصاص النفس .
( 3 ) همان ، ص 96 .