گفتار پنجم محارب كيست و محاربه چيست ؟
هدف اين بحث ، مشخص كردن موضوع حدّى است كه در شرع بنا به نصّ قرآن كريم و روايات متواتر ، براى محارب معيّن شده است . در تنقيح موضوع حدّ محارب سخن بسيار رفته است ، آيا موضوع آن فقط كسى است كه براى ترساندن مردم سلاح كشيده باشد ، يا هر كس به هر نحو حتى مثلًا به صورت بغى ، محارب با خدا و پيامبر باشد موضوع آن است ؟ و يا به طور مطلق هر مفسد فى الارض حتى اگر افساد او به صورت جنگ و محاربه هم نباشد ، موضوع اين حدّ است ؟ پايهء اين بحث بر استظهار از آيهء مباركه و روايات مخصوص حدّ محارب ، استوار است . آنچه در آيه و در روايات آمده ، عنوان « محاربه با خدا و پيامبر » و عنوان « مفسد فى الارض » است ، كدام يك از اين دو عنوان موضوع حدّ محارب است ، عنوان « محارب » يا عنوان « مفسد فى الارض » يا مجموع هر دو ، يا هر يك از آنها مستقلًا - بر اين پايه كه اين دو ، يكى نباشند - ؟ براى روشن شدن مطلب ، چند جهت را مورد بحث قرار مىدهيم :
جهت اوّل : مفاد آيهء محاربه
در آيه ، دو قيد آمده است : « محاربة اللّه و الرسول » و « الافساد فى الارض » ، كه دربارهء هر يك بايد به بحث پرداخت . كلمهء « محاربه » از ماده « حرب » گرفته شده و نقيض كلمه « سِلْم » ( صلح ) است . محاربه در اصل به معناى « سلب » و گرفتن است و « حُرِبَ الرجل ماله » به معناى « سُلِبَ الرجل ماله » است ، يعنى « مال آن مرد را از او گرفتند » . چنين كسى را « محروب » و « حريب » مىگويند . اطلاق واژهء حرب بر كسى كه براى جنگيدن يا ترسانيدن ديگران سلاح كشيده باشد ، به اين اعتبار است كه او مىخواهد جان يا مال يا