شود ضلالت خواهد بود ، جبر و خلاف اختيارى نيست .
« فَمَن شآءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَن شآءَ فَلْيَكْفُرْ » ؛ « 1 »
« هركه مىخواهد ايمان بياورد و هركه مىخواهد كافر شود » .
و امّا اضلالى كه به خدا نسبت داده مىشود ، عبارت است از خذلان و واگذار شدن بنده به خود و قطع كمكهاى غيبى و الهامات و عناياتى كه موجب نجات از مهالك مىشود ، مادامى كه بنده اهليت خود را براى قبول اين عنايات و رسيدن مددها حفظ نمايد و در راه مجاهده باشد ، به مقتضاى :
« وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا » ؛ « 2 »
« آنان كه در راه ما كوشش كردند ، به راه خويش هدايتشان مىكنيم » .
هدايتهاى الهى به او مىرسد و به راههاى او راهنمايى مىگردد ؛ ولى وقتى طغيان و سركشى كرد و مانند آنكه بىنياز از خدا باشد ، عمل نمود و امر خدا را سبك شمرد ، به خود واگذارده مىشود و مصداق آيه شريفه ذيل مىگردند :
« سَوآءٌ عَلَيْهِمْ ءَ أَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » ؛ « 3 »
« چه آنها را بترسانى و چه نترسانى ، ايمان نخواهند آورد » .
در اينجا هم شخص عاصى و گناهكار به اختيار ، خود را از صلاحيت درك فيوض غيبى ساقط نموده و پس از آنكه به خود واگذاشته شد ، به اختيار خود در ورطه ضلالت گرفتار شده است و واگذار شدن او به حال خود و محروم شدنش از كسب درجات معنوى و قرب درگاه ربوبى نيز نتيجه طبيعى و وضعى اعمال خود او است و عاقبتى است كه خود براى خود فراهم مىنمايد ، چنانكه در قرآن
هامش
( 1 ) . سوره كهف ، آيه 29 .
( 2 ) . سوره عنكبوت ، آيه 69 .
( 3 ) . سوره بقره ، آيه 6 .