و اين از علايم ايمان است كه اگر از شخص گناهى صادر شود و پشيمان نگردد ، به حكم :
« مَنْ لَمْ يَنْدُمْ عَلى ذَنْبٍ ارْتَكَبَهُ فَلَيْسَ بِمُؤْمِنٍ » ؛ « 1 »
« كسى كه پشيمان نشود از گناهى كه مرتكب شده مؤمن نيست » .
و اگر پشيمان شود ، لازمه آن ، ملامت و سرزنش نفس است بر گناهى كه از او صادر شده است .
و نيز در روايت است : مؤمن گناه خود را مانند صخره و سنگ بزرگى مىبيند كه مىترسد بر او فرود آيد ، و منافق گناه را مثل مگسى مىبيند كه بر بينى او نشسته باشد .
« إِنَّ الْمُؤْمِنَ يَرى ذَنْبَهُ كَأَنَّما صَخْرَةٌ يَخافُ أَنْ تَقَعَ عَلَيْهِ ، وَإِنَّ الْكافِرَ لَيَرى ذَنْبَهُ كَأَنَّهُ كَذُبابٍ مَرَّ عَلى أَنْفِهِ » . « 2 »
و اين نفس لوّامه همان نفسى است كه در قرآن مجيد مىفرمايد :
« وَلآ أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوّامَةِ » ؛ « 3 »
« نه سوگند به نفسى كه بسيار ملامت كننده است » .
به هر حال از آيات و روايات ، مدح نفس لوامه استفاده مىشود و صاحب چنين نفسى بايد آن را علامت بيدارى وجدان و آگاهى باطن و ضمير و غنيمت بداند و در نيل به مراتب بالاتر تلاش كند .
هامش
( 1 ) . كافى و وسايل ، باب توبه .
( 2 ) . مكارم الاخلاق ، چاپ قديم ، ص 257 ، فصل 5 ، وصيت پيغمبر صلى الله عليه و آله به اباذر .
( 3 ) . سوره قيامت ، آيه 2 .