« حاسِبُوا أَنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحاسِبُوا ، وَزِنُوها قَبْلَ أَنْ تُوزَنُوا ، وَتَجَهَّزُوا لِلْعَرْضِ الْأَكْبَرِ » ؛ « 1 »
« محاسبه نماييد خود را پيش از اينكه در معرض حساب روز قيامت قرار بگيريد ، و بسنجيد آن را پيش از آنكه سنجيده شويد و براى حساب روز قيامت آماده گرديد » .
و در روايات است : شخصى از بنى اسرائيل چهل سال عبادت كرد و سپس قربانى نمود ، قربانى او مقبول نشد . نفس خود را مورد عتاب و سرزنش قرار داد و گفت :
« مآ أُوتِيتُ إِلّا مِنْكَ وَمَا الذَّنْبُ إِلّا لَكَ » ؛
« به من وارد نشد ( آنچه وارد شد ) مگر از تو و گناه نيست مگر براى تو » .
به او خطاب شد : توبيخى كه به نفس خود كردى ، از عبادت چهل سالهات بهتر است .
و در " مشارطه " مىتوان نذر زجر از گناه را مثال آورد ، چنانكه در " معاقبه " نيز مىتوان به كفارات استشهاد نمود .
بارى از نامهاى ديگرى كه نفس به مناسبت شؤون و حالات ديگر دارد ؛ يكى " نفس لوامه " و ديگرى " نفس مطمئنّه " است .
نفس لوّامه
" نفس لوّامه " عبارت است از نفسى كه صاحب خود را بر گناهى كه از او صادر شده و بر آنچه از منافع حقيقى و كمالات انسانى و درجات اخروى از او فوت مىشود ، ملامت مىنمايد .
هامش
( 1 ) . كافى و وسايل ، باب جهاد اكبر .