ضعيف ، خوار و ذليل مىباشند .
مردى ، گمان مبر كه به پنجه است و زور كتف * با نفس اگر برآيى دانم كه شاطرى
با شير مرديت سگ ابليس صيد كرد * اى بىهنر بمير كه از گربه كمترى
و از بهترين اشعارى كه وضع نفس و چگونگى موضع گيرى در برابر آن را تشريح مىكند ، اين اشعار " بوصيرى " در قصيده معروف به " بُرده " است .
النَّفْسُ كَالطّفْلِ إِنْ تَهْمَلْهُ شَبَّ عَلى * حُبّ الرّضاعِ ، وَإِنْ تَقْطُمْهُ يَنْفَطِمُ
كَمْ حَسُنَتْ لَذَّةً لِلْمَرَّةِ قاتِلُهُ * مِنْ حَيْثُ لَمْ يَدْرِ أَنَّ السَّمَّ فِي الدَّسَمِ
وَخالِفِ النَّفْسَ والشَّيْطانَ وَاعْصُمْها * وَإِنْ هُما مَحْضاكَ النُّصَحِ فَاتَّهِمْ « 1 »
در حديث است :
« جاهِدْ هَواكَ كَما تُجاهِدُ عَدُوَّكَ » ؛ « 2 »
« با هواى نفست بجنگ كما اينكه با دشمنت جنگ مىكنى » .
از اين حديث و بعضى احاديث ديگر استفاده مىشود كه نفس به خودى خود مذمّتى ندارد ؛ بلكه متابعت هواى او و تحت ضوابط عقلى و شرعى قرار ندادن او ، مذموم و خطرناك است .
چنانكه در نهج البلاغه از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام روايت است :
هامش
( 1 ) . نفس مانند كودك است كه اگر او را از شير بازگيرى ، باز گرفته مىشود . چه بسا نيك جلوه مىكند براى آدم لذتى كه كشنده او است ، از آن جهت كه نمىداند سمّ در چربى است . و مخالفت كن نفس و شيطان را و نافرمانى كن آنها را و اگر تو را خالصانه خيرخواهم نمايند ، آنها را متهم بشمار .
( 2 ) . كافى و وسايل ، باب جهاد با نفس .