به هنگام عطف دو لفظ متقارب المعنى به يكديگر از لفظ معطوف ، معنايى غير از معطوف عليه اراده شده است ؛ بلكه مىگويند : محال است در لغت واحد ، لفظ مختلف و معنا واحد باشد ، چنانكه بسيارى از نحويين و لغويين گمان كردهاند .
حتى اينكه محققان مىگويند : موردى نداريم كه حركت دو كلمه مختلف باشد : ولى معنا واحد باشد ؛ مثلًا الفاظى كه بر وزن " مفعال " ، " مفعل " ، " فعول " و " فعال " باشند ، هر كدام معنايى را افاده مىنمايند كه ديگرى آن معنى را افاده نمىكند و فردى كه محقق نباشد ، گمان مىكند تمام اين صيغهها ، فقط مفيد مبالغه مىباشند .
وقتى اختلاف حركات موجب اختلاف معانى باشد ، به طريق اولى اختلاف كلمات بايد بر اساس اختلاف معنا باشد . « 1 » بنابراين در اين احاديث ، سطور مسلّم از " قسط " معناى " عدل " و از " عدل " معناى " قسط " ، همچنين از " جور " معناى " ظلم " و از " ظلم " معناى " جور " اراده نشده است و از هر لفظ و كلمه ، معنايى غير از كلمه ديگر اراده شده است .
لذا براى فهم دقيق مقصود و معناى اين احاديث و معناى اين چهار كلمه ، وقتى منفرداً يا با عطف به يكديگر ، در كلامى آمده باشند ، مراجعه به كتابهاى معتبر لغت و كلمات لغويين كه به طور اختصار و به مقدارى كه بحث زياد طولانى نشود لازم است .
" تاج العروس " يكى از كتب معتبر لغت است ؛ در مورد كلمه " جور " مىگويد :
هامش
( 1 ) . رجوع شود به « الفروق اللغوية » ص 13 - 16 ، الباب الاول في الابانة عن كون اختلاف العبارات ، موجباً لاختلاف المعانى في كلّ لغة .