راه حل هفتم :
در قرآن ، اكثر مخاطبات به نحو « إِيّاكَ أَعْنِي وَاسْمَعِي يا جارَهُ » « 1 » است . و اين يك روش ادبى مداولى است كه خطاب به شخصى مىشود ولى غرض مفاد خطاب ، شخص ديگر و فهماندن مطلب به او است ، مثلًا آيه :
« وَقَضى رَبُّكَ أَلّا تَعْبُدُوا إِلّآ إِيّاهُ وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَلا تَنْهَرْهُما وَقُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً * وَاخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِى صَغِيراً » ؛ « 2 »
« و خداى تو حكم فرمود كه جز او هيچ كس را نپرستيد و دربارهء پدر و مادر نيكويى كنيد و چنانچه هر دو يا يكى از آنها پير و سالخورده شوند زنهار كلمهاى كه آنها را رنجيده خاطر كند مگوييد و كمترين آزار را به آنها مرسانيد و با ايشان به اكرام و احترام سخن گوييد و هميشه پر و بال تواضع و تكريم را با كمال مهربانى نزدشان بگستران و بگو : پروردگارا تو در حقّ آنها رحمت و مهربانى فرماو بالهاى تواضع خويش را از محبّت و لطف ، در برابر آنان فرود آر ! و بگو : پروردگارا ! همانگونه كه آنها مرا در كوچكى تربيت كردند ، مشمول رحمتشان قرار ده » .
در آيه فوق ، خطاب اگرچه به پيغمبر صلى الله عليه و آله است ؛ امّا غرض افهام ديگران است ؛ زيرا هنگام نزول اين دو آيه پدر و مادر پيغمبر صلى الله عليه و آله زندگى را بدرود گفته و در قيد حيات نبودند تا اين سفارشها نسبت به پدر و مادر دربارهء آنها مورد پيدا كند . لذا
هامش
( 1 ) . ضرب المثل مشابه آن در فارسى چنين است : به در مىگويند ، ديوار بشنود .
( 2 ) . سوره اسراء ، آيه 23 و 24 .