بنابراين اين دو آيه كريمه مختص مىشوند به مواردى كه حكم شرعى معين و معلوم نبوده و يا اينكه صلاح و فساد عمل روشن نباشد كه احتياج به رأى است ، و مصداق واضح آن مواردى است كه اشاره شد ؛ يعنى امور عامه و مسائل اجتماعى و سياسى .
ممكن است سؤال شود : از كجاى اين دو آيه كريمه استفاده مىشود كه پس از مشورت بايد براى اكثريت عمل نمود ؟ در جواب بايد گفت : اساساً مشورت در كارهاى اجتماعى كه ارتباط با عامه مردم دارد و صلاح و فساد آنها روشن نيست ، از امورى مىباشد كه بناى عقلاى عالم بر آن است و اين دو آيه امضاى همان بناى عقلا است ، بنابراين چون بناى عقلا بر عمل به رأى اكثريت است و شارع مقدس اسلام هم از آن جلوگيرى نفرموده ، معلوم مىشود نظر بنيانگذار اسلام هم با نظر عقلاى عالم مطابق است .
وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللهِ لَهُمْ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِي الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِك الَّذِينَ هَدَاهُمْ اللهُ وَأُوْلَئِك هُمْ أُوْلُوا الْالْبَابِ . « 1 »
خداوند در مقام مدح مؤمنين و اوصاف آنان چنين مىفرمايد : كسانى كه دورى مىجويند از طاغوت ( هر متعدّى و معبود غير خدا ) و عبادت نمىكنند او را و به پروردگار جهان در عبادت و اطاعت رجوع مىكنند ، بشارت از آن آنان است ، پس بشارت بده پيامبر من به بندگان من ، كسانى كه گوش به حرفها مىدهند و آن كلام و رأيى كه از همه بهتر است متابعت مىكنند . اينها كسانى هستند كه خداوند آنها را هدايت نموده و اينها دانايان روى زمين هستند .
از پيغمبر ( صلى الله عليه وآله ) روايت شده است :
ما من أحد يُشاور أحداً الّا هدى إلى الرشد . « 2 »
در مواردى كه خير و شر عمل معلوم نيست و بايد با مشورت معلوم شود فرموده
هامش
( 1 ) . زمر ، 17 و 18 .
( 2 ) . مجمعالبيان ، ذيل آيه كريمه قبل .