حديثى مانند كافى « 1 » ، وسائل الشيعه « 2 » ، و ساير كتابها « 3 » مراجعه كنيد .
3 ) احتمال تأثير در امر به معروف و نهى از منكر
گروهى تصريح كردهاند : « در وجوب امر به معروف و نهى از منكر بايد احتمال تأثير داده شود . بنابراين ، امر و نهى با علم به عدم تأثير واجب نيست . » « 4 » عدّهاى نيز افزودهاند : « اگر شخصى گمان داشته باشد امر و نهى او اثر نمىكند ، امر و نهى بر او واجب نيستند » « 5 » .
اين بحث چند شاخه دارد :
اوّل : اعتبار و عدم اعتبار اين شرط به طور كلّى ؛
دوم : بر فرض اعتبار ، وقتى امرِ يك نفر مؤثّر نباشد ، و علم داشته باشد يا احتمال دهد امر يك گروه مؤثّر است ؛ آيا امر و نهى بر همه واجب است يا خير ؟
سوم : وقتى عدم تأثير احراز شد لكن بر امر يا نهى فايدهى مهمّ ديگرى مترتّب شود ، يا سكوت موجب ترتّب مفسدهى مهمّى باشد - مثل وقتى كه سكوت باعث تمسخر دين و ضعف عقايد مسلمانان بشود - يا در پى سكوت ، معروفى منكر يا منكرى معروف شود ، يا امر و يا نهى موجب تأخير معصيت يا تقليل آن ،
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 31 ، ح 6 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 27 ، ص 24 ، ح 33111 ؛ و ج 16 ، ص 269 ، ح 21538 .
( 3 ) . برقى ، المحاسن ، ج 1 ، ص 229 .
( 4 ) . طوسى ، الاقتصاد ، ص 148 ؛ ابن حمزه ، الوسيله ، ص 207 ؛ ابن ادريس ، السرائر ، ج 2 ، ص 23 ؛ محقّق حلّى ، المختصر النافع ، ص 115 .
( 5 ) . تحرير الاحكام ، ج 2 ، ص 241 .