كوچ كردن براى جهاد ، و منظور از « تفقّه » مترتب بر آن ، بصيرت در دين است ؛ يعنى : مشاهده آيات خداوند متعال از غلبه مسلمانان بر دشمنان خدا و ظهور نشانههاى عظمت خدا ، و ساير موارد جنگ به متخلّفان خبر مىدهد كه براى جهاد بايستى كوچ كنند . پس ، « لام » در « لِّيَتَفَقَّهُوا » لام عاقبت است نه غايت ؛ و تفقّه و انذار براى فائده است نه هدف .
پاسخ : ظاهر از آيهى شريفه به قرينهى اين كه « لام » در « لِّيَتَفَقَّهُو ا » به حسب ظاهر لفظ متعلّق به « نَفَرَ » است ، غايت بودن « لام » است ؛ و به قرينهى روايات مفسّرهى آيه منظور از « نَفَرَ » كوچ براى تفقّه است « 1 » . ارتباط اين آيه با آيات جهاد نيز از اين جهت است كه در مقام جلوگيرى از كاهش كوچ كردن و رفتن براى جهاد است ، با توجّه به اين كه تفقّه در دين كه ابزار جهاد با حجّت و برهان بر مدار دعوت به ايمان و برپاداشتن اركان اسلام است همانند جهاد با شمشير و پاسدارى مهمّ است ؛ بنابراين ، مراد آيه ، كوچ كردن جماعتى به منظور تفقّه است .
پس ، آيهى كريمه بر وجوب تعلّم و تفقّه ، و آمادگى براى تعليم آن در مواطن اقامت دلالت دارد ؛ و فقها هدايتگر ديگران مىباشند . نيز دلالت مىكند بر اين كه درجهى كسانى كه با اين نيت به تعلّم مىپردازند ، نزد خدا از مجاهدين جان در راه اعتلاى كلمة الله نه تنها كمتر نيست بلكه افضل از ايشان است ؛ نصوص فراوانى كه بر لزوم تفقّه ، تعلّم ، حرمت كتمان علم و لزوم بذل آن دلالت دارد شاهد بر اين مدّعا است . در اين زمينه به كتابهاى
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 11 ، ص 12 ، ح 14121 ؛ و ج 27 ، ص 140 ، ح 33425 .