است لكن حتى در صورت نيامدن « لا » ، در ترغيب و واداشتن به انجام ( دومى ) به خاطر ( اوّلى ) بهكار مىرود ؛ با اين حال همراهى آن با « لا » ضرورى است . زيرا ، « لا » آن را به معناى « چرا انجام نداده ؟ » برده است » « 1 » . مراد از « ربّانيون و احبار » نيز پيشوايان تربيتى و سياسى يهوديان و علماى شرع و فتوا در ميان ايشان هستند . « صنع » به معناى ساختن نيز اخصّ از « عمل » به معناى كار ، و « عمل » اخصّ از « فعل » به معناى انجام دادن است ؛ و به چيزى كه نه از روى « طبع » و نه از روى « ولع » به دست مىآيد ، صنع گفته مىشود .
تقريب : آيهى كريمه بعد از تقبيح آن دسته از يهوديان كه دين حق را به سخره و بازى گرفته و در سخن گناه - يعنى : هر چه به دين و دنياى گوينده آن سخن ضرر مىرساند مانند دروغ - و دشمنى - ظلم و تعدّى به حقوق - و حرامخوارى ( از محرّماتِ پست ) شتاب داشتهاند ؛ پيشوايانشان را بهخاطر رضايت به اين گناهان و ترك فريضهى امر به معروف و نهى از منكر مذمّت مىكند و آنان را شديدتر از يهوديانى كه اين اعمال را انجام دادهاند ، توبيخ مىنمايد .
از ابن عباس روايت شده : « هيچ توبيخى در قرآن از توبيخ در اين آيه شديدتر نيست » « 2 » ؛ و در تفسير الكشّاف آمده است : « گويى
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 3 ، ص 373 ، در تفسير آيهى شريفهى : ( وَ إِذَا جَآؤُوكُمْ قَالُوَاْ آمَنَّا وَقَد دَّخَلُواْ بِالْكُفْرِ ) ؛ مائده ( 5 ) : 61 .
( 2 ) . جامع البيان ، طبرى ، ج 6 ، ص 403 .