عبارت كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ احتمال دارد : الف ) به اعتبار نيكىهايى باشد كه در كتابهاى پيشين دربارهى اين امّت وارد شده است . در اين صورت ، تقدير عبارت چنين است : « شما در كتابهاى گذشته بهترين امّت بوديد پس آن را با افعال زيبا تحقّق بخشيد » .
ب ) ممكن است منظور اين باشد كه : « شما در لوح محفوظ بهترين امّت بوديد » .
ج ) ممكن است منظور اين باشد كه : « از همان زمان كه بوديد » ؛ در اين صورت دلالت دارد كه آنان از اوّل چنين بودند .
د ) ممكن است « كُنتُمْ » تامّه و به معناى « وَجَدتُم » باشد . در اين صورت ، منظور از پديدار شدن براى مردم ، پاى به عرصه وجود نهادن ايشان باشد « 1 » .
« خَيْرَ أُمَّةٍ » نيز به عنوان حال در جمله منصوب است . در اين صورت ، مفاد آيه چنين است : همانا مسلمانان بهترين مخلوقات خداوند و افضل از ساير امّتها هستند ؛ و علّت آن ، جمله « تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ » است . اين جمله ، به عنوان حال براى « خَيْرَ أُمَّةٍ » مىباشد نه « كُنتُمْ » ؛ پس امّت اسلامى مقيد به خير بودن شده و خير بودن آن مقيد به امر به معروف و نهى از منكر است . در نتيجه ، آيه دلالت دارد خير بودن ، فضيلت و شرافتى است كه براى اين امّت ثابت شده و از جهت انجام امر به معروف و نهى از منكر است .
قول ديگر آن است كه : آيهى شريفهى « تَأْمُرُونَ . . . » تا پايان آيه ،
هامش
( 1 ) . اين احتمالات را شيخ طوسى در التبيان ، ج 2 ، ص 557 آورده است .