آيه هجده
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْي فَهُمْ لَا يرْجِعُونَ ؛ آنها كر و گنگ و كورند و از ضلالت وگمراهى خود باز نمىگردند .
( هم ) : ضمير جمع و اشاره به منافقين است كه در زندگى و درك حقايق كر و لال و كورند . آنها هرچند از نظر ظاهرى داراى مال و منال و شوكت هستند ، اما در واقع زندگى بىاساس و پوچى دارند و با اين حال كه خداوند در آيات خود به آنها تذكر مىدهد ، باز از راه خطايى كه مىروند باز نمىگردند .
( صم ) : آنها كر هستند و حرف حق را قبول نمىكنند و گوش شنيدن حرف حق را ندارند و به همين خاطر همانند فرد ( كر ) حساب شدهاند ، زيرا همانطور كه انذار و فرياد زدن براى شخص ناشنوا بىفائده است براى اينان نيز ثمرى ندارد ، چون نمىخواهند آيات انذار و تبشير را بشنوند .
ويژگى ديگر آنها ، لال بودن آنان است ، زيرا حق را نمىگويند و خلاف آنچه كه در باطن دارند را بيان مىكنند .
( عمي ) : آنها كورند و چشم عبرتگير ندارند تا آنها را به هدايت برساند ، زيرا فاقد بصيرت باطن هستند . مورد استعمال عمى در اينجا بصر و بصيرت است . « 1 »
از قتاده نيز نقل شده كه : ( صم ) كلام حق را نمىشوند ، ( بكم )
هامش
( 1 ) . حقى البروسى ، روح البيان ، ج 1 ، ص 98 .