است اضافه شده و ديگر نيازى به جمع آوردن آن نبوده است . « 1 »
نكته ديگر اين كه آيه مىفرمايد خداوند بر قلوب و سمع آنها مهر مىزند اما در مورد چشمان آنها از واژه پرده استفاده كرده وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَة اين مطلب ، بيانگر اين موضوع است كه سمع و قلب در ادراك از جميع جهات مشتركند ، لذا خداوند از فعل ( ختم ) استفاده كرد تا آنها را از جميع جهات محروم كند ، اما ادراك ابصار از جمله چيزهايى است كه نياز به مقابله دارد از اين رو ( غشاوة ) را استفاده كرد تا از آن جهت منع كند . « 2 »
خداوند با هدايت عامه همه مردم را به دين دعوت مىكند ، آنان كه پذيرفتند شامل هدايت خاصه مىشوند و به طرق مختلف هدايت مىگردند ، اما آنان كه نپذيرفتند ، خداوند چند بار آنها را هدايت مىكند و اگر قبول نكردند و بر كفر و عناد خود پافشارى كردند نه تنها آنها را رها مىكند ؛ بلكه بر قلوب و سمع آنها مهر مىزند و بر چشمان آنها نيز پرده قرار مىدهد تا در جهل و خودپرستى بميرند . اينگونه افراد به هيچ وجه ايمان نمىآورند .
اقسام كفر در قرآن
در روايت آمده كه ابى عمرو زبيرى از امام صادق ( ع ) درخواست مىكند اقسام كفر در كتاب خداوند را براى او بيان كند . آن حضرت براى كفر پنج قسم بيان مىكند : ( فمنها كفر الجحود والجحود
هامش
( 1 ) . حقى البروسى ، روح البيان ، ج 1 ، ص 77 .
( 2 ) . بحرانى ، البرهان ، ج 1 ، ص 77 .