شأن نزول دانستهاند . از ابن عباس نقل شده اين آيه در مورد يهوديان اطراف مدينه نازل شده و به خاطر توبيخ و لجاجت آنان با پيامبر اسلام مىباشد . « 1 »
اما از آنجا كه شأن نزول آيات همانند ديگر روايات تفسيرى تصحيح نشده و غالباً از حيث سند دچار مشكل هستند ، قابل اعتماد نمىباشند و از طريق بيان شأن نزول - كه مثلًا اين آيه ناظر به سران قريش است - نمىتوان شبهه را پاسخ داد . علاوه بر اين بر فرض صحت شأن نزول نمىتوان آيات را محدود به شأن نزول كرد . مثلًا راجع به آيه فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيطَانِ الرَّجِيمِ « 2 » ؛ هنگام قرائت قرآن از شر شيطان رانده شده به خدا پناه ببر . نمىتوان گفت اين آيه مخصوص پيامبراست و بس ، بلكه آن حضرت مصداقى از آيه است و در واقع به همه مسلمين امر مىكند كه هنگام قرائت قرآن به شيطان پناه ببريد .
در آيه مورد بحث نيز ، سران يهود مصداقى از آيه هستند و اين حكم انذار يا عدم انذار به ديگران نيز قابل تسرى است . به عبارت ديگر جمله ( ان الذين كفروا . . . ) قضيه حقيقيه « 3 » است ، اما اگر مراد آيه كفار زمان پيامبر ( ص ) باشد ، مانند ابوجهل يا حى بن اقطب و يا كعب الاحبار ، اين جمله خارجى است نه حقيقى .
هامش
( 1 ) . طبرى ، جامع البيان ، ج 1 ، ص 108 .
( 2 ) . سوره نحل ، آيه 98 .
( 3 ) . قضيه حقيقيه به قضيهاى گويند كه ناظر به حكم كلى باشد حيثُ ما وُجِدَت ، هر جا كه موضوع محقق شود ، بر خلاف قضيه خارجى كه اشاره به خارج دارد .