آخرت و كيفرهاى اخروى است يا دنيوى ؟
برخى را گمان بر اين است كه مربوط به آخرت است به قرينه كلمه « زبانية » كه ملائكه موكل به عذاب جهنم هستند ؛ ولى بايد گفت كه آيات از اين لحاظ ساكتند ، چرا كه « زبانية » به معناى مأمور عذاب است خواه در دنيا يا آخرت ، بلكه كلمه « لَئِنْ لَمْ ينْتَهِ » مىتواند قرينه باشد كه منظور عذاب و كيفر دنيوى است ، زيرا در آخرت حساب مثقال ذره است ، باز ايستادن و نايستادن در آن جهان فرقى ندارد ، مگر اين كه معنى « لم ينته » ، « لَمْ يتُبْ » باشد كه اين معناى اخير بعيد است .
ولى در كيفر دنيوى اين محاسبه هست كه تا حدى فرصت و مهلت داده مىشود و وقتى كه طغيان به حد نصاب رسيد عذاب نازل مىگردد ، به دليل آيه مباركه : وَإِذَا أَرَدْنَا أَن نُّهْلِكَ قَرْية أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُواْ فِيهَا فَحَقَّ عَلَيهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا . « 1 »
اين خود بحث مهمى است كه إن شاءالله در جاى خود خواهد آمد و بنابر شعر مشهور :
لطف حق با تو مداراها كند * چون كه از حد بگذرد رسوا كند
نظرى اجمالى بر سوره
در اين سوره از خداوند نام برده شده و او توصيف شده به صفات رحمن ، رحيم ، ربّ و اكرم ؛ و در ضمن كارهاى او از تعليم ( آموختن ) ، آفريدن ، ديدن خطاكاران ، گرفتن نافرمانان و فراخواندن كارگزاران جهنم براى گرفتن خطاكاران ، نام برده شده است .
هامش
( 1 ) . سوره اسراء ، آيه 16 .