بِأَنَّ اللَّهَ يرَى ؛ آيا ديدى آن را كه باز مىدارد بندهاى را هنگام نماز ؟ آيا اگر بر هدايت استوار مىبود ، يا به تقوا امر مىنمود ( چه مىشد ؟ ) آيا ديدى اگر تكذيب كرد و پشت نمود ( چه شد ؟ ) نمىدانست كه خداوند مىبيند ؟
هر سه جمله استفهامى است . به نظر مىرسد مخاطب « أرأيت » در هر سه مورد يكى است و منظور رسولالله ( ص ) است يا هر شنونده ديگر . تكرار به دليل اهميت مطالب و تأكيد بر آن است كه فاعل « ينهى » ، « إن كان » « أمر » ، « كذّب » ، « تولّى » و « ألم يعلم » يكى است و آن ضميرى است كه به « الذى » مذكور در آيه اول كه به صفت ينهى متصف مىباشد بر مىگردد .
جزاى « إنْ » شرطيه ذكر نشده ، زيرا كليت آن از سياق آيات مباركه معلوم و مصاديق آن بسيار زياد است . هر كسى مىتواند به اندازه فهم خود آنها را بازگو كندو به قول تفتازانى : « لِيذْهَبَ نَفسُ السّامِع كُلَّ مَذهب مُمكن » . يعنى : تا ذهن شنونده به هر جايى كه امكان دارد معطوف شود .
تفسير اين آيات شريفه به منظور ارائه مثال به : كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيطْغَى و مقدمه چينى و زمينه سازى براى آيات بعد ذكر شده است . گويا چنين گفته شده است كه انسان اگر مستغنى شد و احساس بىنيازى كرد ، طغيان مىكند ، به خود اجازه مىدهد كه مانع هر خير و نيكى بشود و سنگ راه ديگران گردد ، به حدى كه بنده خدايى را كه از راه خلوص نماز مىگذارد و بندگى خدا را به جاى مىآورد از
در پرتو وحى (فارسى) — صفحة 454
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٤٥٤