همه موجودات است ؛ يعنى همه موجودات را از نقص به كمال مىرساند و استعدادها را به سوى فعليت رهنمون مىسازد ، اين مطلب ما را به حقيقتى مىرساند كه توجه به آن ، چهره جهان را در نظر ما دگرگون مىكند و آن وجود حركت و پويايى در كل جهان است ، آن هم حركتى جهت دار و تكاملى و كنترل شده ؛ و چون اين حركت بدون هماهنگى در كل جهان و بدون ملاحظه تناسب و ارتباط ميان موجودات معقول نيست و بدون وحدت جهان محقق نمىگردد ، پس يك مرتبه سكون و ركود و بىنظمى و كثرت از چهره جهان زدوده مىشود و يك حقيقت واحد متشكل از اين همه موجودات و مظاهر پويا و متحرك ، هماهنگ ، همگون ، هم جهت و همسو با زيبايى خيره كنندهاى در نظر ما مجسم مىشود .
3 . اين كه از « الله » به « ربّ » تعبير شده است ، ظرافت خاصى دارد ، مشركين باور داشتند كه « الله » آفريدگار است ، ولى باور نداشتند پروردگار هم هست . مىگفتند : پروردگار ( صاحب ملك و تدبير ) بتها هستند ( يا هر موجودى كه به آفريدگار نزديكتر است : از ملائكه ، جن ، انس و . . . ) كه خير و شر ، سعادت و شقاوت و عزت و ذلّت ما به دست آنهاست ، هر چند آفريدگار ما خداست : وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَيقُولُنَّ اللَّهُ . . . . « 1 »
خداوند مىفرمايد : پروردگارت همان آفريدگار است و خواندن تو بايد به نام او باشد .
هامش
( 1 ) . سوره عنكبوت ، آيه 61 .