مقصر جلوه مىدهد .
آيه شريفه مذكور در مقام ردّ چنينانديشه و مقالى است و به انسانها متذكر مىشود كه سعادت ، شقاوت ، خوشبختى و بدبختى هر انسانى در گرو افعال خود اوست ، البته اين بدان معنا نيست كه عوامل ديگر در ترقى و يا تنزل او مدخليت ندارند ، بلكه مراد اين است كه گرچه برخى عوامل و موانع ، راه پيشرفت را بر انسان مسدود مىنمايند ، ولى از تمام جوانب راه بر او بسته نيست و انسان اگر نتواند در تمامى جهات سعادتمند گردد ، ولى راه به طور كلى بر او بسته نبوده و اين خود انسان و افعال اوست كه او را در پيمودن مسير تكامل و پيشرفت درمانده و بدبخت مىگرداند ، و نبايد براى فرار از مسؤوليت ، خود را بىتقصير دانسته و ديگران را مقصر جلوه دهد ، به قول شاعر :
در آسمان علم ، عمل بهترين پَر است * در كشور وجود ، هنر بهترين غناست
مىجوى ، گرچه عزم تو زانديشه برتر است * مىپوى ، گرچه راه تو در كام اژدهاست
تا آن جا كه مىگويد :
ديوانگى است قصه تقدير و بخت نيست * از بام سرنگون شدن و گفتن اين قضاست « 1 »
اراده تكوينى - اراده تشريعى
3 - از دو آيه شريفه : فَمَن شَاء ذَكَرَهُ * وَمَا يذْكُرُونَ إِلَّا أَن يشَاء اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَة و نيز آيات مشابهى همچون : إِنَّ
هامش
( 1 ) . پروين اعتصامى ، ديوان شعر ، قصيده نهم .