أُوْلَئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ « 1 » ؛ اينها مثل چهار پاياناند و شايد بدتر و گمراهتر از آنها . همان انسانى كه خداوند ميفرمايد : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ، در اينجا ميفرمايد : عدهاى از آنان مانند گاو و الاغ هستند . اين آيات نشان ميدهند كه انسان همانطور كه ميتواند تكامل پيدا كند ، سقوط و تنزّل هم مىكند . اين آيه ( خلق الإنسان ) ، در ضمن ، پاسخى است به آن دهريونى كه ميگفتند : ما يهْلَكْنا إِلّا الدَّهْرُ ؛ يعنى ما به صورت اتفاقى پديد آمدهايم و روزگار نيز ما را هلاك مىكند . خداوند ميفرمايد : دهر تو را پديد نياورده است ، بلكه آن خدايى كه قرآن را نازل كرده شما را نيز خلق كرده است . همين خداوند دوباره وقتى استخوانهاى شما پوسيد و تبديل به خاك شد ، بار ديگر شما را خلق مىكند .
آيه چهار
عَلَّمَهُ الْبَيانَ
و خداوند به انسان سخن گفتن آموخت . سومين نعمت الهى ، نعمت تكلم است . اگر بپرسند كه بعد از قرآن و خلقت انسان ، سومين نعمت چه ميتواند باشد ، هر كس ممكن است جوابى بدهد : يكى بگويد هواپيما ، ديگرى بگويد كشتى ، الكترونيك ، تلفن همراه ، و . . . ، ولى خداوند ميفرمايد همين حرف زدن شما ، سومين نعمت بزرگ الهى
هامش
( 1 ) . سوره اعراف ، آيه 179 .