چرا كه لَن يخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ « 1 » ؛ خداوند هرگز بر خلاف وعده خود عمل نمىكند . چنان كه اگر بندهاى واقعاً از خداوند چيزى بخواهد و آداب و شرايط دعا را رعايت كند ، خداوند دعاى او را مستجاب مىكند . ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ « 2 » ؛ بخوانيد مرا تا شما را اجابت نمايم . و نيز مىفرمايد : وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَة الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيسْتَجِيبُواْ لِي وَلْيؤْمِنُواْ بِي « 3 » ؛ و هرگاه بندگان من از تو در باره من پرسش كنند ، پس همانا من نزديكم و دعوت دعا كننده را هنگامى كه مرا مىخواند اجابت مىكنم ، پس بايد دعوت مرا بپذيرند و تنها به من ايمان آورند .
منتها ما دعاى واقعى نمىكنيم . قلب ما نزد خدا نيست و تنها به الفاظ اكتفا مىكنيم و گمان مىكنيم الفاظ همان خواستن است .
برخى در اين كه آيا خداوند از روى تفضل توبه را مىپذيرد يا بر او واجب است كه توبه را بپذيرد نظراتى ارائه دادهاند .
كسانى كه مىگويند بر خدا واجب است توبه را بپذيرد او را آنگونه كه شايسته است نشناختهاند . زمانى كه مىگوييم خداوند عادل است و ظلم نمىكند يا داراى فضل است و بخيل نيست ، به اين معنا نيست كه خداوند نمىتواند ظلم كند يا نمىتواند بخل بورزد ، بلكه به اين معنا است كه خداوند با وجود توانايى بر هر كارى ، به
هامش
( 1 ) . سوره ابراهيم ، آيه 47 .
( 2 ) . سوره غافر ، آيه 60 .
( 3 ) . سوره بقره ، آيه . 186