چنانچه توبه او واقعى باشد و اصلاح شده باشد به كلى مجازات را از او مرتفع مىسازيم ؛ در غير اين صورت توبه ظاهرى و غيرواقعى او را نمىپذيريم .
البته ممكن است اشكال شود كه بسا فردى توبه واقعى مىكند ولى پس از آن مجدداً وسوسه مىشود و گناه را تكرار مىكند ؛ در اين صورت حكم چيست ؟ آيه مىفرمايد اگر توبه واقعى باشد و اصلاح شده باشد او را رها سازيد ؛ اما نفرموده اين اصلاح بايد مستمر باشد يا نه ؟ در اينگونه موارد ما دچار ترديد هستيم و نمىتوان به سادگى حكم كرد .
انِمِا التوبِة عَلَي اللهِ لِلَذينَ يعمَلُونَ السُوءَ بِجَهالَة : مقصود از توبه در اين جا ، به قرينه ( على الله ) توبه خداوند است نه توبه بنده . اين توبه خداوند براى كسانى است كه عمل سوء و بدى انجام مىدهند از روى جهالت .
قيد ( بجهالة ) در اين آيه توضيحى است ، چرا كه وقتى انسان كارى را انجام دهد و به سوء بودن آن جاهل باشد ، ديگر عقابى ندارد تا توبه لازم داشته باشد . مثلًا شراب را به خيال اين كه آب است بخورد ، يا به زن اجنبى به گمان اين كه زن خودش است نگاه كند .
جهالت در اينجا يعنى يا خدا را آنگونه كه شايسته است نمىشناسد ، يا خودش را آنگونه كه بايد نمىشناسد و يا معصيت را نمىشناسد . مثل كسانى كه شهوت و هواى نفس بر آنها غالب مىشود و عقل آنها مغلوب مىگردد و مرتكب گناه مىشوند . پس مراد از جهالت ، نادانى و بى خبرى نيست ، بلكه ندانسته كارى است ، اين كه يك لذت آنى را مقدم بر ضرر دائمى بداند ، در قرآن از اين به ( جهالت ) تعبير شده است .
در پرتو وحى (فارسى) — صفحة 232
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٢٣٢