اين كه بايد آن را به صاحبش برگردانده و او را راضى سازد ، چنانچه آن مال حرام جزو گوشت و خون او شده بايد كارى كند كه آن گوشتِ پديد آمده از مال حرام ، ذوب شود .
گاهى مشاهده مىشود در برخى از مراسمها كه به نام حضرت على ( ع ) يا ليالى قدر بر پا مىشود ، فردى در آنجا شعر يا دعايى را با صداى بلند حزين مىخواند و با الفاظ محرك ، احساسات افراد را تحريك مىكند ، كم كم اشك آنان جارى و گاه به شدت گريه مىكنند و متأثر مىشوند ، اما بعد از مراسم به محض اينكه از آن فضا بيرون آمد و حتى گاه در همان مراسم ، وقتى موقعيتى پيش مىآيد ، دوباره همان غيبتها و تهمتها را انجام مىدهد ! بعد هم مىگويد مجلس پر فيضى بود و ما فيض برديم ! يعنى خيلى گريه كرديم و متأثر شديم ؛ اما اين تأثر ، تأثر اعصاب است . اگر آن كسى كه مداحى مىكرده صداى خوبى نمىداشت ، شايد او هم اصلًا اشكش جارى نمىشد و دچار خستگى مىشد . اين توبه نيست ؛ توبه ، انقلاب روحى است . تائب كسى است كه حالات و رفتار او قبل و بعد از توبه تفاوت داشته باشد . قبل از توبه در اختيار هواى نفس خود و دور از رحمت خداوند بود ، ولى اكنون متحول شده و به رحمت خداوند نزديكتر شده است . ديگر گناه از او سر نمىزند و اگر هم سر بزند متأثر مىشود .
در قرآن و روايات به توبه نصوح ، يعنى خالصانه اشاره شده است . « 1 »
هامش
( 1 ) . مجلسى ، بحارالانوار ، ج 6 ، ص 39 ؛ ج 108 ، ص 106 .