معنا و بيان كه سؤال مخالفان را پاسخ مىدهد يا روشن مىكند و ادعاى باطل آنان را باطل مىسازد . « 1 »
سابقه تفسير
از ديرباز مفسران قرآن هر كدام به استعداد خود جلوهاى از آن همه زيباييها و اسرار قرآن را منعكس كردهاند . ولى اينها همه در عين حال كه تفسير قرآنند ، تمام تفسير قرآن نيستند ، بلكه هر يك پردهاى از چهرهاى از قرآن بر مىداشتهاند نه از همه چهرهها ؛ زيرا قرآن ، كلام حق است و تراوشى از علم بىانتهاى او ؛ و نمىتوان اقيانوس بيكران را در كوزهاى جاى داد !
قرآن كتاب اسرارآميزى است كه هنوز فكر بشر ، به همه اسرار و گنجينه نهفته آن دست نيافته است . و هر چه بشر درباره معارف عقلى و قوانين اجتماعى و اخلاقى و ديگر تعاليم آن غور و بررسى مىكند ، هر روز مطالب و مفاهيم تازهترى از آن استخراج مىنمايد كه متخصصان و مفسران پيشين از آن غفلت داشته و به آن نرسيدهاند .
پيام آورنده وحى ، پيامبر اكرم ( ص ) از شگفتيهاى اين كتاب اينگونه ياد مىكند :
« له ظَهْرٌ و بَطْنٌ ، فظاهرُهُ حُكْمٌ و باطِنُه عِلْمٌ ، ظاهره أنيقٌ و باطِنُه عميقٌ ، له تُخوُمٌ و على تُخومِهِ تُخومٌ ] لَه نُجومٌ و على نُجومِهِ نُجومٌ [ لا
هامش
( 1 ) . الشيخلى ، بلاغة القرآن الكريم ، ج 7 ، ص 137 .