مىكند . بله ، اگر عذر داشت تا رفع عذر به او مهلت داده مىشود .
3 . مرحوم شهيد ثانى در شرح لمعه مىگويد :
« مشتركات در ميان مردم انواع گوناگونى است ، ولى اصول آنها سه چيز است : 1 . آب ، 2 . معدن ، 3 . منافع كه خود بر شش گونه است : مساجد ، مشاهد ، مدارس ، كاروان سراها ، راهها و جايگاههاى ويژه در بازار » . « 1 »
4 . طبق نوشته صاحب جواهر ( ره ) در ميان علما كلينى ، على بن ابراهيم ، مفيد ، سلّار ، ديلمى و نيز شيخ طوسى مىگويند : معادن باطنى حكم معادن ظاهرى را دارند و همه انفال بوده و ملك امام مىباشد . « 2 »
5 . مرحوم شهيد صدر مىگويد :
« معادن ظاهرى معادنى است كه براى استفاده از آنها جز عمليات استخراج كار ديگرى ضرورت ندارد و شامل هر نوع معدنى است كه ماهيت آن معلوم باشد ؛ خواه در سطح باشد ، خواه در عمق . معادن باطنى معادنى است كه پس از استخراج بايد مواد خام آن را تغيير شكل داد و مواد ناخالص را به خالص تبديل كرد ؛ مثل آهن و طلا ؛ زيرا اينگونه مواد معدنى به همان صورتى كه استخراج شده كمتر به كار مىآيد » . « 3 »
از كلام علامه حلى ( ره ) در كتاب تذكره بدست مىآيد كه منظور از معادن ظاهرى آن قسمت از مواد معدنى است كه حقيقت و
هامش
( 1 ) . شهيد ثانى ، شرح اللمعة الدمشقية ، كتاب احياء الموات ، مبحث المشتركات ، ج 7 ، ص 170 .
( 2 ) . نجفى ، جواهر الكلام ، كتاب إحياء الموات ، ج 38 ، ص 108 .
( 3 ) . صدر ، اقتصادنا ، ص 468 - 469 .