از نظر استخراج ، معادن سه درجه هستند ( درجه يك ، دو و سه ) . حال كدام يك از اينها ظاهرى هستند و كدام يك باطنى ؟ معيار باطنى و ظاهرى بودن در ميان فقهاء به شدت مورد اختلاف است و براى روشن شدن بحث از نظر فقهى بايد كتاب احياى موات ، انفال و غنايم مفصلا بحث شود تا جهات زير روشن شود :
1 . مشتركات
2 . انفال
3 . احياء در زمين و در معدن با چه چيز محقق مىشود ؟
4 . آيا تحجير و حيازت و احياء موجب حقند يا ملكيت يا هيچكدام ؟
5 . آيا اذن امام در احياء شرط است يا نه ؟
6 . معيار ظاهرى و باطنى در معادن چيست ؟
7 . مواتى كه جزء انفال است ، موات بلاد مسلمين است يا موات بلاد كفر هم ( حتى پيش از فتح ) جزء انفال است ؟
8 . معيار در موات كه جزء انفال است ، موات دوره نزول آيه انفال است يا خير ؟ اگر نه پس كدام موات ؟
9 . احكام جنگلها
10 . احكام آبها
دليل ششم : زمين و مشتقات آن
از چيزهايى كه مدعاى ما را روشنتر و مدللتر مىسازد ، توجه به سخن زير است :
در پرتو وحى (فارسى) — صفحة 373
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٣٧٣