6 . ابليس از كجا رانده شد و هبوط كرد ؟ از بهشت يا مقام خود يا مقام قرب ؟
7 . عداوت ابليس با انسان چگونه است ؟ چرا اين عداوت هست و منشأ آن چيست ؟
8 . ابليس كيست ؟ آيا همان شيطان است ؟ « 1 »
9 . ابليس از جن بود يا از فرشتگان يا از هر دو ؟ « 2 »
10 . ذريه ابليس كيانند ؟
هامش
( 1 ) . ملا صدرا مىنويسد : « الشيطان المراد به ابليس » ] تقسير القرآن الكريم ، ج 3 ، ص 108 [ .
علامه مجلسى از ابن عباس نقل كرده : كه ابليس قبل از ارتكاب اين معصيت در زمره ملائكهاى كه در زمين ساكن بودند و به جن نام نهاده شده بودند ، بوده است و بعد از آن كه كبر ورزيد و از سجده بر آدم ابا كرد و مورد لعن الهى قرار گرفت خداوند او را شيطان قرار داد و نام او را ابليس نهاد ] بحارالانوار ، ج 11 ، ص 131 و 132 [ .
ابوالفتوح رازى مىنويسد : مراد از شيطان ابليس است بلا خلاف و لام در « الشيطان » تعريف عهد است ] ج 1 ، ص 144 [ . و همچنين مىنويسد : براى آن شيطانش خوانند كه او از خير و رحمت دور است ] ج 5 ، ص 132 [ .
محمد رشيد رضا مىگويد : شيطان همان ابليس است كه سجده نكرد و خاضع نشد ، بلكه آدم و حوا را به وسوسه انداخت و آنان را گرفتار كرد ] المنار ، ج 1 ، ص 278 [ .
( 2 ) . قرطبى ابليس را از ملائكه مىداند و به جمهور مفسرين نسبت مىدهد بعد از آن مىنويسد : كه ابن عباس گفته است : اسم ابليس « عزازيل » و از بزرگان ملائكه بوده است ، بعد كه معصيت خدا را كرد مغضوب الهى واقع شد و شيطان گرديد ] الجامع لأحكام القرآن ، ج 1 ، ص 202 [ .