شعور ، درك و فرهنگ آن روز سخن گفته است ، چنان كه گفتهاند :
چون كه با كودك سر و كارت فتاد پس زبان كودكى بايد گشاد
و نيز در حديث نبوىّ آمده است : « إنّا معاشر الأنبياء نكلّم الناسَ على قدر عقولهم » « 1 » كه اين سخنى پسنديده و حق است و ايرادات و اشكالات ذكر شده را هم از ساحت قرآن دور مىسازد .
پاسخ اشكال
حقيقت اين است كه اين پاسخ نه تنها حق نيست ، بلكه باطل و ناروا و غير منطقى است و خردهگيرىهاى ذكر شده در آيات هم پاسخ ديگرى دارد و هيچ نيازى نيست كه براى پاسخ گويى ، به اين سخنان ناروا پناه ببريم .
اما باطل و ناروا بودن اين پاسخ به اين جهت است كه قرآن براى تصحيح عقايد و اخلاقيات و اعمال و فرهنگ مردم آن عصر نازل شده و هيچ كدام از اين مطالب مورد قبول خدا نبوده است . قرآن نازل شده كه مردم را از اين فرهنگ و اين افكار دور ساخته و بر حذر دارد نه اين كه خود آنها را ترويج دهد .
قرآن كه از اول تا آخر با صداى بلند در اين موارد فرياد اعتراضش بلند است ، درست نيست كه خودش با زبان برخاسته از آن فرهنگ سخن بگويد ، زيرا با آن زبان صحبت كردن ، خود يك نحوه
هامش
( 1 ) . مجلسى ، بحار الانوار ، ج 1 ، ص 106 ، ح 4 .