سوء تصرف در خلقت الهى ، شامل تغييرهاى حسى ، مانند اخته كردن مىشود و نيز شامل تغييرهاى معنوى مىشود ؛ يعنى همان امورى كه شرع اسلام آن را حرام كرده است . پس تبعيت و پيروى از پادشاهان ظالم يك نوع تغيير معنوى است . از ابن عباس روايت شده كه مراد از « تغيير خلق الله » ، تغيير دين است . همچنين در روايتى ، به موى مصنوعى و مانند آن تعبير شده است ، كه هدف از آن ، زينت فريبنده باشد ، و از همين قبيل است نقشهايى كه روى دست ، صورت يا سينه حكاكى مىكنند و در پايان نتيجهگيرى مىكند كه تغييرهاى ظاهرى ( صورى ) وقتى مذموم بوده و از كارهاى شيطانى محسوب مىشود كه باعث تشويش و فريبكارى گردد . « 1 » 4 . تفسير روح المعانى ( تفسير آلوسى ) : شهاب الدين آلوسى مىگويد : تغيير يا صورى ( ظاهرى ) است يا صفتى ( معنوى ) . بر اين اساس هر نوع تغيير ، مصداق تغيير خلق الله است ، مانند : در آوردن چشم شتر ، خصاء عبيد ، وشم ، وشر ، لواط ، مساحقه و عبادت خورشيد ، ماه و سنگ . « 2 » اگرچه آلوسى از « تغيير دين الله » سخنى به ميان نياورده است ، ولى با توجه به اينكه ايشان تغيير معنوى را مصداقى از تغيير مىداند ، به دست مىآيد كه تغيير دين الله نيز منظور ايشان بوده است .
5 . تفسير الكشف و البيان : امام احمد ثعلبى اين معانى را نقل مىكند : دين الله ،
خضاب ، وشم ، قطع گوش و در آوردن چشم . « 3 » آنگاه در ادامه مىگويد :
اهل معنا مىگويند : معناى قول خداوند كه مىفرمايد : « فليغيرن خلق الله » اين است كه خداوند حيوانات را خلق كرد تا انسانها سوار آن شوند و از گوشت آن استفاده كنند ، ولى آنها اينها را بر خويشتن حرام كردند و خداوند خورشيد و ماه و سنگ را در اختيار انسان قرار داد تا از آن نفع ببرند ولى
هامش
( 1 ) . محمد عبده ، تفسير المنار ، ج 5 ، ص 361 .
( 2 ) . شهاب الدين محمود آلوسى بغداد ، روح المعانى ، ج 5 - 6 ، ص 195 .
( 3 ) . احمد ثعلبى ، الكشف و البيان ، ج 3 ، ص 388 - 389 .