قول دوم : آنكه مراد از تغيير ، تغيير ظاهرى است كه براى آن وجوهى ذكر شده است مانند : 1 . موى مصنوعى 2 . قطع گوش و در آوردن چشم حيوان يا اخته كردن 3 . تشبه مرد به زن ( تَخنُّت ) و نيز مساحقه 4 . خداوند ، حيوانات را براى انتفاع انسانها آفريد كه سوار آن شوند و از گوشت آن استفاده كنند ، پس حرام كردن حيوانات ، تغيير خلق الله است . نيز خداوند متعال خورشيد ، ماه و ستارهها را براى انسانها آفريد ، پس پرستش اين موجودات ، تغيير خلق الله است .
فخر رازى در پايان نتيجه مىگيرد كه تمام معانى فوق مىتواند مدنظر و مورد توجه باشد و وى همه معانى را مىپذيرد . « 1 » 2 . تفسير جامع البيان ( تفسير طبرى ) : محمد بن جرير طبرى در اين تفسير از بزرگان اهل سنت ، تأويل آيهء « فليغيرن خلق الله » را بيان مىكند : پانزده نفر از بزرگان اهل سنت مىگويند : منظور اخصا است . بيست نفر از بزرگان اهل سنت مىگويند : منظور از تغيير خلق الله ، تغيير دين است . و هفت نفر از اهل سنت مىگويند : منظور وشم و زينتهاى فريبنده است .
آنگاه طبرى از امام باقر ( ع ) نقل مىكند كه منظور از « خلق الله » ، دين الله است به دليل آيهء 30 سورهء روم . طبرى مىگويد : اگر اين معنا را در نظر بگيريم در اين صورت ، هر كارى كه از سوى خداوند متعال نهى شده باشد ، داخل معناى فوق خواهد بود ، مانند : خصا ، وشم و وشره .
نيز هر كارى كه ترك دستور الهى در آن نهفته باشد ، كار شيطانى است ؛ چون شيطان انسانها را به ترك دستورات الهى و انجام گناهان دعوت مىكند و او از اين
طريق نصيب مىگيرد و در كار انسانها شريك مىشود و از اين طريق ، تغيير خلق الله كه همان تغيير دين الله است ، تحقق پيدا مىكند . « 2 » 3 . تفسير المنار : شيخ محمد عبده ، نويسنده تفسير المنار مىگويد : تغيير خلق الله و
هامش
( 1 ) . فخر رازى ، تفسير الكبير ، ج 4 ، ص 223 .
( 2 ) . محمد بن جرير طبرى ، تفسير جامع البيان عن تفسير آى القرآن ( تفسير طبرى ) ، ج 4 ، ص 362 - 367 .