كريم و برخى روايات اسلامى است . از باب نمونه ، تنها به يك آيه و دو روايت اشاره مىشود :
انّما حَرّمَ عَليكُمُ المَيتَةَ و الدَّم وَ لَحمَ الخِنزِيرِ و ما اهِلَّ بِهِ لِغير الله فَمَنِ اضطُرَّ غَيرَ باغٍ و لا عادٍ فَلا اثم عَلَيه انَّ اللهَ غفورٌ رحيم ؛ « 1 » خداوند ، تنها ( گوشت ) مردار ، خون ، گوشت خوك و آنچه را نام غير خدا به هنگام ذبح بر آن گفته شده ، حرام كرده است . ( ولى ) آن كس كه مجبور شود ، در صورتى كه ستمگر و متجاوز نباشد ، گناهى بر او نيست ؛ ( و مىتواند براى حفظ جان خود ، در موقع ضرورت ، از آن بخورد ؛ ) خداوند آمرزنده و مهربان است . « 2 » علامه طباطبايى ، در تفسير الميزان مىگويد كه « غير باغ و لاعاد » از نظر نحوى ، حال هستند ؛ يعنى در حالى كه ظالم و متجاوز نباشد . به عبارت ديگر ، كسى كه ناچار از خوردن بعضى از اين محرمات شود و اين ناچارى و اضطرار در حالى باشد كه ظالم و متجاوز از حد نباشد ، مانعى ندارد كه از آنها بخورد ؛ ولى اگر در حال ستم و تعدى ، ناچار از خوردن شود ، به اين معنا كه ستم و تعدى و تجاوز سبب اضطرار او شده باشد ، خوردن محرمات براى وى جايز نخواهد بود . « 3 » و « 4 » قال الصادق ( ع
) . . . . ليس شئ ممّا حرّم الله الّا و قد احَلّه لمن اضطر اليه ؛ « 5 »
امام صادق ( ع ) فرمود : هيچ چيز نيست از آن چيزهايى كه خداوند حرام كرده است ، مگر اينكه آن را براى شخص مضطر حلال كرده است .
قال الصادق ( ع ) :
مَنِ اضطَرَّ الى المَيتة و الدّم و لَحَم الخِنزير فَلَم يأكُل
هامش
( 1 ) . سورة بقره ( 2 ) ، آيهء 173 .
( 2 ) . ترجمه از ناصر مكارم شيرازى .
( 3 ) . محمد حسين طباطبايى ، الميزان فى تفسير القرآن ، ج 1 ، ذيل آيهء 173 سورهء بقره .
( 4 ) . براى ملاحظهء آيات ديگر كه دلالت بر قاعدهء اضطرار دارد به آيهء 3 سورهء مائده و آيهء 119 سورهء انعام مراجعه كنيد .
( 5 ) . حر عاملى ، وسائل الشيعه ، ج 4 ، ص 690 ، ابواب قيام ، باب 1 ، حديث 6 و 7 ؛ همان ، ج 4 ، ص 699 ، ابواب القيام ، باب 7 ، حديث 1 ؛ همان ، ج 16 ، ص 165 ، ابواب الايمان ، باب 12 ، حديث 18 .