« زيادهروى در ملامت و سرزنش كودك باعث لجاجت مىشود » . « 1 » حضرت زيادهروى در ملامت و سرزنش را جايز نمىدانند تا چه رسد به زيادهروى در تنبيه بدنى كه به طريق اولى جايز نخواهد بود . حتّى اميرمؤمنان ( ع ) ياد آور شده است كه در صورت احساس پشيمانى ، نبايد شخص را به ياد اشتباه و گناهش انداخت و به تكرار و عذرخواهى واداشت . آن حضرت فرمودهاند :
« تكرار نمودن عذرخواهى ، به يادِ گناه انداختن است » . « 2 » از همه مهمتر ، اين نكته است كه اگر در مواردى به تنبيه نياز شد ، مؤدِّب بايد موقعيت سنّى و توانايى جسمى و روانى كودك را مورد توجّه قرار دهد ؛ زيرا ، درجهى تحمّل درد و مقاومت در كودكان يكسان نيست و كودكان خردسال ممكن است آسيب روانى پيدا كنند . علاوه آنكه واكنش كودكان در برابر تنبيه بدنى ، از جهات رشد يكسان نيست ؛ به عنوان مثال ، كودكان باهوش اگر تنبيه شوند ، بيش از افراد كم هوش آسيب مىبينند . « 3 » و در صورت آسيب ديدن كودك ، تنبيه كننده ضامن خواهد بود و بايستى ديه بپردازد ؛ همانگونه كه در خلال مباحث مربوط به تنبيه بيان شد ؛ و همهى فقها بر اين نظر اتّفاق دارند كه تنبيه بدنى نبايد موجب سرخ و يا كبود شدن بدن كودك شود ؛ كه در اين صورت بايد ديه پرداخته شود ، حتّى اگر تنبيه كننده ، پدر يا جدّ پدرى كودك باشد .
بنابراين ، به نظر مىرسد والدين به جاى تنبيه بدنى ، تقبيح و نارضايتى خود را بدون اينكه به شخصيت فرزندشان حمله كرده باشند ، نشان دهند ؛ به آنها فرصت دهند كه اشتباه خود را جبران كنند ؛ علاوه بر اينكه راه جبران خطا را نيز به بچهها
هامش
( 1 ) . محمّد باقر مجلسى ، بحارالانوار ، ج 74 ، صص 212 و 230 ؛ « الإفراط فى الملامة يشبّ نيران اللجاجة » .
( 2 ) . « إعادة الإعتذار تذكير بالذنب » ؛ على بن محمّد ليثى واسطى ، عيون الحكم و المواعظ ، ص 71 ؛ محمّد خوانسارى ، شرح غرر الحكم و درر الكلم ، ج 1 ، ص 374 .
( 3 ) . سيد جواد حسنى ، بررسى تحليلى تنبيه از منظر روايى ، فقهى و روانشناسى ، ص 59 .