« در تأديب زوجه به وسيلهى زوج ، اگر تلف صورت پذيرد ، واجب است كه غرامت پرداخت شود ؛ زيرا ، در اين صورت معلوم مىگردد كه تأديب انجام شده ، اتلاف بوده و در جهت مصلحت نبوده است ؛ بر خلاف اينكه ولى طفل او را تأديب نمايد و اتّفاقاً از بين برود . تفاوت اين دو ، به اين است كه زوج براى بهرهگيرى از حقّ خود و استمتاع از زوجه او را تأديب مىكند ؛ ولى تأديب اولاد به جهت مصلحت خود آنهاست . به همين جهت ، زوج مىتواند همسر ناشزهى خود را تأديب نكند و از حقّ خود بگذرد ؛ در حالى كه ولى طفل مجاز به ترك تأديب وى نيست ؛ و لازم است كه او را تأديب نمايد . زيرا ، فرض بر اين است كه تأديب كودك در جهت مصلحت وى است ؛ بنابراين ، چنان چه كودك تلف شود ، ولىّ نبايد ضامن باشد » . « 1 » ايشان در انتها ، دليل اين نظريه را قاعده احسان ذكر كرده ، و مىگويد : تأديب و تنبيه بدنى كودك به وسيلهى ولى او احسان به وى است ؛ و بر شخصى كه به قصد احسان عملى را انجام داده است ، نبايد غرامت بار شود ؛ و آيهىشريفه ما عَلَى الْمُحْسِنينَ مِنْ سَبيلٍ « 2 » بر آن دلالت دارد . « 3 » در ردّ بر اين قول مىتوان گفت : حقيقت تأديب اقتضا دارد كه در جهت مصالح كودك انجام شود و اصل بناى آن بر تخفيف است . حال ، اگر به هر دليل ، تأديب و تنبيه بدنى كودك منجر به تلف شد ، شخص بايستى ضامن باشد ؛ و با استناد به ادلّهى ضمان ، حكم به پرداخت ديه مىگردد ؛ و همانگونه كه مشهور فقها گفتهاند ، تجويز تأديب منافاتى با حكم به ضمان ندارد ، و بلكه فقط مانع از حكم به قصاص
هامش
( 1 ) . مسالك الافهام ، ج 8 ، صص 361 و 362 ؛ « لو حصل بالضرب تلف وجب الغرم ، لأنّه تبين بذلك أنه إتلاف لا إصلاح ، بخلاف الولى إذا أدب الطفل . والفرق أن تأديب المرأة لحظ نفسه والولد لحظه لا لحظ الولى . وقيل : إنهما مشروطان بعدم التلف . وسيأتى البحث فيه إن شاء الله تعالى . و فرق بينهما أيضا بأن الأولى للزوج أن يعفو ويعرض عنه بخلاف الولى ، فإن الأولى له أن لا يعرض عن ضرب التأديب عند الحاجة ، لرجوع المصلحة إلى الصبى ، وقد ورد الخبر بالنهى عن ضرب الزوجة فى الجملة . ويتفرع على هذا الفرق عدم ضمان الولى ، لأنه محسن و ( ما على المحسنين من سبيل ) .
( 2 ) . توبه ، 91 .
( 3 ) . شهيد ثانى ، مسالك الافهام ، ج 8 ، ص 362 .