« امام صادق ( ع ) از جدّش اميرالمؤمنين ( ع ) نقل نموده است كه خطاب به كودكانى كه نوشتههاى خود را نزد آن حضرت آورده بودند تا بهترينشان را برگزيند ، فرمود : به معلّمين ابلاغ نماييد كه اگر در تأديب كودكان بيش از سه ضربه شلّاق بزنند ، قصاص خواهند شد . » « 1 » در اينجا نيز امام ( ع ) جواز تأديب كودكان به وسيلهى معلّم را امرى مسلّم و مفروغعنه دانسته و فقط در مقدار آن اظهار نظر فرموده است . بنابراين ، دانسته مىشود اولياى مدرسه ، حقّ و ولايت بر تنبيه دانشآموزان دارند .
با اين وجود ، شايسته است معلّمين شاگردان خود را به علم و دانش راغب و علاقمند سازند ، نه اينكه براى پيشبرد امورشان از انگيزههاى ترس و خشونت ، يعنى تنبيه ، كمك بگيرند . مرحوم شهيد ثانى در اين مورد مىنويسد :
« در صورتى كه معلّم رفتارى خلاف فضيلت در شاگرد مشاهده كرد ، بايستى دستور پيامبر اسلام ( ص ) را انجام دهد كه فرمود :
« ليّنوا لمن تعلّمونه ولمن تتعلّمون منه ؛ « 2 »
يعنى : نسبت به كسى كه او را تعليم مىدهيد و همچنين نسبت به كسى كه از او علم مىآموزيد ، نرم و مهربان باشيد » . « 3 » ايشان در جايى ديگر اضافه مىكند :
« اگر معلّم مشاهده كرد شاگرد در انجام برنامهى درسىاش كوتاهى مىكند ، نخست در نهان ، و در درجهى دوم آشكارا ، او را با تنبيه زبانى توبيخ و ملامت كند » . « 4 » ابنخلدون نيز در كتاب خود ، بحثى را به اين موضوع اختصاص داده و يادآور مىشود :
هامش
( 1 ) . محمّد بن يعقوب كلينى ، الكافى ، ج 7 ، ص 268 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الاحكام ، ج 10 ، ص 150 ؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 582 ، باب 8 از ابواب بقية الحدود ، ح 2 ؛ « على بن ابراهيم ، عن أبيه ، عن النوفلى ، عن السكونى ، عن أبىعبدالله ( ع ) : إنّ أميرالمؤمنين ( ع ) ألقى صبيان الكتاب ألواحهم بين يديه ليخير بينهم فقال : أما أنّها حكومة والجور فيها كالجور فى الحكم ، أبلغوا معلّمكم إن ضربكم فوق ثلاث ضربات فى الأدب اقتصّ منه » .
( 2 ) . محمّد رىشهرى ، ميزان الحكمة ، ج 3 ، ص 2083 .
( 3 ) . زين الدين بن على عاملى ( شهيد ثانى ) ، منية المريد فى آداب المفيد والمستفيد ، ص 193 .
( 4 ) . همان ، ص 196 .