هر كسى كه با خوشرفتارى و برخوردهاى مطلوب اصلاح و تربيت نگردد ، با خوب كيفر دادن اصلاح مىگردد . « 1 » و همچنين مىفرمايند :
راه اصلاح خوبان به اكرام و بزرگداشت آنها و اصلاح افراد شرور به تنبيه بدنى و عقاب آنهاست . « 2 » بنابراين ، مىتوان گفت : تنبيه بدنى اثر اصلاحى و تربيتى دارد ؛ و اگر هم در تمام موارد ، اثر مطلوب نداشته باشد ، دست كم ، عامل بازدارنده خواهد بود . لذا ، در پرورش فرزند بايد از روشهاى نو و تازه بهرهگرفت ، و وى را چنان تربيت نمود كه با پديدار شدن شرايط جديد بتواند در جامعه نقش مثبت و سازندهاى داشته باشد ؛ و به عبارت ديگر ، فرزند زمان خويش باشد . حضرت اميرالمؤمنين على ( ع ) مىفرمايند :
فرزندان خويش را بر آداب و روشهاى زندگى خويش مجبور نكنيد ؛ زيرا ، آنها براى زمانى غير از زمان شما آفريده شدهاند . « 3 » آن حضرت در بيان بهترين شيوهى تربيتى مىفرمايد : پيش از آنكه شخص با گفتار بخواهد ديگرى را تربيت نمايد ، با رفتار و اعمال درست خويش وى را تربيت كند . « 4 » بنابراين ، پدر و مادرى كه مىخواهند فرزندشان به آنها و ديگران هنگام برخورد و ملاقات سلام كنند ، بايد از خود شروع نمايند ، و هر كدام هنگام ورود به خانه به ديگرى و حتّى به كودك خود سلام كند .
هامش
( 1 ) . محمّد رىشهرى ، ميزان الحكمة ، ج 2 ، ص 865 ؛ « من لم يصلحه حسن المداراة يصلحه حسن المكافاة » .
( 2 ) . محمّد باقر مجلسى ، بحارالانوار ، ج 75 ، ص 82 ؛ محمّد رىشهرى ، همان ، ج 1 ، ص 57 ؛ « استصلاح الأخيار بإكرامهم والأشرار بتأديبهم » .
( 3 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغة ، ج 20 ، ص 267 ، حكمت 102 ، الحكم المنسوبة إلى أميرالمؤمنين على بن أبىطالب ؛ « لا تقسروا أولادكم على آدابكم فإنّهم مخلوقون لزمان غير زمانكم » .
( 4 ) . محمّد بن حسن حر عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 16 ، ص 151 ، باب 10 از ابواب الامر و النهى ، ح 6 ؛ « و ليكن تأديبه بسيرته قبل تأديبه بلسانه » .