مشكلى ندارد . « 1 » مرحوم آخوند مىفرمايد : « گويا صاحب معالم رحمه الله اين گونه تصوّر كرده كه ممكن است كسى در رابطه با مقام ثبوت اشكال كند ، لذا براى دفع توهّم و به عنوان جواب از اشكال ، اين مقدّمهء مفصّل را مطرح كرده است . در حالى كه اين مسئله از نظر مقام ثبوت مشكلى ندارد و بايد بحث را متمركز در مقام اثبات كرد » . « 2 » به نظر مىرسد كلام مرحوم آخوند داراى مناقشه است ، زيرا اين گونه كه نقل شده است بعضىها رجوع استثناء به جميع جمل را از نظر مقام ثبوت ممتنع دانستهاند و اگر ادّعاى آنان درست باشد ، ديگر نوبت به مقام اثبات نخواهد رسيد ، چون لفظ نمىتواند ظهور در امر مستحيل داشته باشد . لذا بر ما لازم است كه كلام قائل به استحاله را مورد بحث و بررسى قرار دهيم .
بحث در مقام ثبوت
كلام قائل به استحاله
قائل به استحاله مىگويد : « 3 » ما يك تقسيمى در ارتباط با ادات استثناء داريم و يك تقسيم در ارتباط با مستثنى كه بايد هر دو را مورد ملاحظه قرار دهيم . ادات استثناء بر دو قسم است : 1 - حرف ، مانند « إلّا » . 2 - غير حرف ، مانند « غير » ، « استثناء » ، « أستثني » . مستثنى بر سه قسم است : 1 - گاهى مستثنى عامّ است ، مانند : « أكرم الفقهاء و الاصوليين و النحويّين إلا
هامش
( 1 ) - معالم الدين ، ص 122 - 125
( 2 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 364 و 365
( 3 ) - نهاية الأفكار ، ج 2 ، ص 541